200 Yıl Önce Küresel Isınmaya İşaret Eden Kadın: Eunice Newton Foote

ABD’de tam 200 yıl önce dünyaya gelen bilim insanı Eunice Newton Foote iklim bilimindeki ilk kadın. Foot, 1856 yılında, yaptığı deneyle atmosferdeki karbondioksit değişimlerinin Dünya’nın sıcaklığını etkileyebileceği kanıtlamış olsa da tarih onu birkaç yıl öncesine kadar görmezden geldi.

İllüstrasyon: Carlyn Iverson, NOAA Climate.gov.

Foote deneyinde, bir hava pompası, iki cam silindir ve dört termometre ile “karbonik asit gazının” (o dönem karbondioksit yerine kullanılan terim) etkilerini test etti. Karbondioksitle doldurulmuş silindirin güneşte daha fazla ısı tuttuğunu ve daha uzun süre sıcak kaldığını gözlemledi. Foot’un vardığı sonuç çığır açıcıydı:  “Bu gazdan oluşan bir atmosfer dünyamıza yüksek bir ısı verecek ve eğer birilerinin varsaydığı gibi, tarihin bir noktasında, havaya mevcut durumdan daha büyük bir oranda karışırsa, artan bir ısınmayla sonuçlanacak.” Yani, karbondioksit ve küresel ısınma arasındaki ilişkiyi ortaya koyan ilk bilim insanıydı Foote.

Foote’un deneyle ilgili “Güneş Işınlarının Isısını Etkileyen Koşullar” başlıklı makalesi 1856 yılında, Bilimin Gelişmesi için Amerikan Birliği’nin toplantısında sunuldu ve daha sonra yayınlandı. Tam olarak neden olduğu bilinmese de, ki muhtemelen toplumsal normlardan ötürü, makale, Foote’un kendisi yerine bir erkek tarafından okundu.)

Foote’un makalesi

Foote’un bu çalışmasından 3 yıl sonra İrlandalı fizikçi John Tyndall,  ısı tutucu gazlar üzerine, iklim biliminin temeli kabul edilen benzer bir çalışma gerçekleştirdi. Bunun sonucunda, sera gazının etkilerini ilk ortaya koyan bilim insanı Foote, karanlıkta kalırken, Tyndall öne çıkmış. 

Tyndall, Foote’un makalesini biliyor muydu? Foote’un makalesinin yayımlandığı dergide, aynı yıl Tyndall’ın renk körlüğü üzerine bir makalesi olması pek çok şey anlatıyor aslında.  Eunice Newton Foote’un Tyndall’ın makalesine bakıp “Ben bunu daha önce söylemiştim dostum” dediğini duyar gibiyiz.

Eunice Newton Foote, keşifleri ellerinden alan birçok kadın bilim insanı örneklerinden biri. Peki Foote, Tyndall’ın sahip olduğu eğitim ve kaynaklara erişimi olsaydı, daha neleri başarırdı? Sadece hayal edebiliyoruz. Foote o dönemin sınırlamalarına maruz kalmıştı, belki de bugün iklim adaleti mücadelesinde kadın liderliğini destekleyerek bu kaybı düzeltmek mümkündür.

Kaynak: TIME Magazine // Katharine Wilkinson

avatar
  Kaydol  
Bildir
8 Ağustos 2019