Nobel Ekonomi Ödüllü Esther Duflo: Temel Gelir Politikası Felaketi Önler

2019 Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanan Esther Duflo ve Abhijit Banerjee, The Guardian için koronavirüs salgınının yol açacağı ekonomik krizlerin nasıl çözülebileceği ile ilgili bir yazı kaleme aldı: “Herkese temel gelir politikası, mevcut krizin büyük bir felakete dönüşmesini önleyebilir.”

Avrupa ve Doğu Asya’daki ülkeler kademeli olarak salgınla mücadele kapsamında alınanlar önlemleri gevşetirken güneydeki ülkeler salgının en yıkıcı kısmının gerçekten geride kalıp kalmadığını merak ediyor. Gelişmiş ülkelerdeki yoksulluğun azaltılmasıyla ilgili çalışmalar yürüten ekonomistler olarak bize koronavirüsten güney ülkelerinin ve Afrika’nın nasıl etkileneceği sık sık soruluyor. Açıkçası bunu bilmiyoruz. Kapsamlı bir vaka haritası incelemeden de net konuşmamız mümkün değil.

Koronavirüsün güneş ışığından, sıcaklıktan ve nemden nasıl etkilendiğini bilemiyoruz. Gelişmekte olan ülkelerin çoğu genç nüfusa sahip olduğu için salgının yol açtığı felaketin boyutu diğer ülkelere kıyasla biraz daha düşük oluyor. Ancak güney ülkelerindeki sağlık sistemleri oldukça yetersiz ve yoksulluğun getirdiği ek hastalıklar da insanların hayatını büyük bir riske sokuyor.

Yoksul nüfusu fazla olan ülkelerin çoğu henüz geniş test taramaları yapmadan oldukça katı önlemler aldı. 24 Mart günü Hindistan’da 500 vaka tespit edilmiş durumdayken ülke çapında karantina uygulanması kararı alındı. Ruanda, Güney Afrika ve Nijerya gibi ülkeler de mart ayı sonunda ülke genelinde karantinaya geçerken salgının zirve yapmasına daha uzun bir süre olduğu belirtilmişti.

“Zengin ülkeler yoksul ülkelere bir şey bırakmadı”

Yoksul ülkeler karantina sürecinde virüsün nasıl yayıldığını tespit edip test ve temas takibi sistemleri geliştirebilirdi. Ancak böyle olmadı. Zengin ülkeler ise bırakın güney ülkelerine yardım etmeyi, kişisel koruyucu ekipmanlar ve solunum cihazları üzerinden bir yarışa girmeyi tercih etti ve yoksul ülkelere hiçbir şey bırakmadı.

Pek çok yerde karantina uygulamasının sonuçları şimdiden ortaya çıkmaya başladı. İşsizlik arttı, piyasa dengeleri altüst oldu. Koronavirüs salgını dünyayı vurmadan önce güney ülkelerinde her gün beş yaşının altındaki 15 bin çocuk hayatını kaybediyordu. Çocukların büyük kısmı da önlenebilen hastalıklar yüzünden ölüyordu. Eğer ailelerinin yaşadığı yoksulluk artarak devam ederse bu ölümlerin sayısı maalesef yükselebilir.

Yoksul ülkeler salgınla başa çıkmak için ne yapabilir ve zengin ülkeler nasıl yardım edebilir? 

İlk olarak sistemik bir test mekanizması geliştirilmeli. Bu test modeli sayesinde Avrupa’da salgın bir noktadan sonra kontrol altına alınabildi. Kamu sağlığı uzmanlarının yeterli bilgiye sahip olmadığı ve tedavi ekipmanının sınırlı olduğu bölgelerde koronavirüsün en aktif ve etkin olduğu yerler tespit edilmeli. Bu sayede küresel bir karantina uygulamasına gidilmeden, karantina gerektiren bölgeler kümelenerek salgın kontrol altına alınabilir.

İkinci olarak, gelişmekte olan ülkeler hastaneye bir anda akın etmesi muhtemel hastaların hepsini tedavi etmek için sağlık sistemlerini geliştirmeli. Üçüncüsü, ülkeler insanların birkaç ay sonra güvenli bir hayat süreceklerini teminat altına almalı. Bu garanti verilmeden karantina uygulamalarının hayata geçirilmesi zorlaşacaktır. Talepteki yetersizlikten dolayı ekonominin sallantıya geçmesini önlemek için, hükümetler süreç boyunca maddi yardıma ihtiyacı olandan bu yardımı esirgememeli.

Herkese temel gelir

Koronavirüs salgınından önce yazdığımız “Good Economics for Hard Times” (Zor Zamanlar İçin İyi Ekonomi) isimli kitapta özellikle yoksul ülkelerin açlıkla başa çıkmasını sağlamak adına uygulanabilir olduğunu düşündüğümüz bir model önermiştik. Bu model hükümetler tarafından vatandaşlarına düzenli olarak temel gelir sağlanması üzerine kurulu. Bu politikayı “herkese temel gelir” diyerek kavramsallaştırmıştık. Yani her insanın hayatta kalmaya yetecek bir geliri olmalı. Bu da “hak etmeyen para kazanmamalı” anlayışını bertaraf etmek için geliştirdiğimiz bir yöntemdi. Özellikle bu tip salgın dönemlerinde hükümetler herkese para yardımı yapmaya çalışırken bizim önerdiğimiz model hayat kurtarıcı olabilir.

Yazının devamına buradan ulaşabilirsiniz.

avatar
  Kaydol  
Bildir
13 Mayıs 2020