Türkiye’nin İlk FIFA Kokartlı Kadın Hakemi: Doç. Dr. Lale Orta

Türkiye’nin ilk FIFA kokartlı kadın futbol hakemi Doç. Dr. Lale Orta, spor yaşamında cinsiyet ayrımcılığına karşı verdiği mücadeleyi anlattı: “Hedeflerime ulaşabilmem için stratejik planlamamı yaparak mücadelemi bilinçli bir şekilde sürdürdüm. Hiç kolay olmadı… Adeta suya yazı yazdım…”

Fotoğraf: Sokrates Dergi

Doç.Dr. Lale Orta, Türkiye’nin FIFA kokartlı ilk kadın hakemi olmasının yanında hayatında birçok başarıya imza atmış bir sporcu. Sporla,  11 yaşında tanışan Orta, Türkiye’de futbol adına birçok ilke adını yazdırmış bir hakem.

Birgün’den Dilan Esen’e konuşan Lale Orta, eril, cinsiyetçi dilin en şiddetli yaşandığı spor dalı olan futbolda bilinçli bir mücadele yürüttüğünü ifade ediyor: “Yaşam felsefem, olimpiyatların mottosu gibi “Daha hızlı, Daha yüksek ve Daha güçlü” olduğu için hep yukarıları hedefledim. Hedeflerime ulaşabilmem için stratejik planlamamı yaparak mücadelemi bilinçli bir şekilde sürdürdüm. Hiç kolay olmadı… Adeta suya yazı yazdım…”

“Dünya’nın neresinde kadın hakem görüldü”

İlk defa (Avrupa’da da ilk) 1990 yılında Galatasaray-Sarıyer maçında yardımcı hakem olarak, 1999 yılında da Sakarya-Ankaragücü maçında da hakem olarak görevlendirilen Orta, kamuoyunun genel olarak takdirini kazanmakla birlikte olumsuz yorumlarla da karşılaştığını anlatıyor:  “Bu yorumların en çarpıcı olanı “Dünya’nın neresinde kadın hakem görüldü” oldu. 1991 yılında ilk kez Çin’de düzenlenen Kadınlar Dünya Kupası’na davet aldığım halde göndermediler. Benimle maça gitmek istemeyen hakemlerimiz de oldu ne yazık ki… İşin acı tarafı o hakemin isteği kabul edilerek benim görevim iptal edilmişti.”

“Bugün UEFA Süper Kupa final maçını yöneten bir Türk kadın hakemimiz olabilirdi”

1995 yılında FIFA kokartlı hakem olan Orta, Türkiye’deki yöneticiler tarafından önü kesilmiş: “Farklı ülkelerden 54 kadın hakemle birlikte dünyanın ilk FIFA kokartlarına sahip olduk. Bizim yöneticilerimiz uzgörü yapabilselerdi ve yıllar önce açtığım kapıyı kapatmasalardı bugün UEFA Süper Kupa final maçını yöneten bir Türk kadın hakemimiz de olabilirdi.”

Hakemin performansı, cinsiyetiyle ölçülmez

Erkek hakemlerin mi, kadın hakemlerin mi daha iyi olduğuna dair bilimsel bir araştırma bulunmadığının altını çizen Orta, hakemlikte cinsiyet ayrımı yapılmaksızın başarı odaklı bir değerlendirmenin yapılması gerektiğini düşünüyor: “Kadınlar tepeye tırmanabilecek kadar rekabetçi, atak, hükmedici, sağlam, güçlü ve rasyoneldir. Tüm bu özellikler fiziksel performansı iyi olan bir kadın hakemin her zorluktaki bir maçta başarılı olacağını göstermektedir.”

“Cinsiyet temelli eşitlik için önlemler alınmalı”

Orta’ya göre, kadın ve erkek futbolcular arasında yaşanan ücret eşitsizliğine ilişkin cinsiyet temelli önlemlere ihtiyaç var: “Kadın ve erkek futbolcuların ücretleri arasında büyük bir uçurum var. Türkiye’de kadın futbolunda en yüksek ücreti yabancı futbolcular alıyor. Onlar da en fazla 1000-1200 dolar arasında bir ücret alıyorlar. Türk futbolcular ise, 1500-5000 TL arasında maaş alıyorlar. Hem dünyada hem de Türkiye’de cinsiyet temelli eşitlik için önlemler alınıp, çalışmalar yapılmalı ve sonuç alınana kadar FIFA ve UEFA radikal kararlar alıp uygulamalıdır.”

Lale Orta Hakkında

İstanbul’da doğan Lale Orta, Türkiye’nin ilk Kız Futbol Kulübü olan Dostlukspor’da kaleci ve kaptan olarak futbol oynadı.

Türkiye liglerinde maç anlatan ilk Kadın Futbol spikeri olan Orta, 1986 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü Muhasebe-Finansman uzmanlık dalından mezun oldu.

1986-2005 yılları arasında futbol hakemi olarak profesyonel ve amatör olarak 1500’ün üzerindeki maçta görev aldı. Türkiye Profesyonel Birinci, İkinci ve Üçüncü Liginde maç yöneten ilk kadın hakemdir. Profesyonel Birinci Lig seviyesinde Avrupa’da hakem olarak görev yapan ilk kadındır.

1993 yılında Marmara Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksek Okulunda; “Spor Yönetimi” üzerine Yüksek Lisans eğitimini tamamladı.

Futbol Federasyonunun açmış olduğu kurslarla Türkiye’nin profesyonel liglerinde (1., 2., 3. liglerinde) antrenörlük ve teknik direktörlük yapabilecek diplomaya sahip ilk kadın futbol antrenörü oldu. Kaleci Antrenörlüğü ve UEFA A Lisans Antrenörlük diplomasın sahibidir. İstanbul Karması, Dostlukspor Kız Futbol Takımı, Kadın A Milli Futbol takımı ve Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü’nün yaz futbol okullarında antrenör ve teknik direktör olarak görev yaptı.

1995 yılında, FIFA tarafından seçilen 27 ülkeden 54 kadın hakem arasına girerek “Dünyanın ilk FIFA kokartlı hakemleri” arasında yer aldı. Türkiye’nin ilk FIFA kokartlı kadın hakemi olarak 11 yıl Uluslararası hakemlik yapmış ve 150 uluslararası maç yöneti.

1998-2003 yılları arasında İstanbul Teknik Üniversitesinde Öğretim Görevlisi olarak çalıştı.

2000 yılında Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalında Spor Yönetimi üzerine doktorasını tamamladı.

2003-2009 yılları arasında ise Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Fakültesi Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümünde Öğretim Üyesi ve Bölüm Başkanı olarak görev yaptı.

1996–2003 yılları arasında Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi (TMOK) Bayanlar Komisyonu Üyeliği yaptı.

1998–2000; 2004-2007 yılları arasında Türkiye Faal Futbol Hakemleri ve Gözlemcileri Derneği Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyeliği yaptı.

Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) tarafından 5 kıtada; kadınların spora katılımları konusunda öncülük eden ve örnek olan kişi ve kurumlara verilen “Kadın ve Spor 2002 Avrupa Kıtası Büyük Ödülü”nü kazandı.

2003-2006 yılları arasında Beden Eğitimi ve Spor Bölüm Başkanlığı görevini yürüttü.

2003-2008 yılları arasında Rektör Danışmanlığı vb. idari görevler üstlendi.

2003 yılında, UEFA tarafından Avrupa Kıtasının 17 en iyi hakemi arasına seçilerek “First Class” listesine alındı. 21 Mayıs 2005 tarihinde UEFA Kupası Kadınlar Final Maçını yönetti.

2006–2007 yılları arasında Türkiye Futbol Federasyonu Merkez Hakem Kurulu Üyeliği yaptı.

2006-2009 yılları arasında UEFA Delege ve Hakem Gözlemciliği’nde bulundu.

2006-2007 yılları arasında UEFA Hakem Eğitimciliği yaptı.

2007-2009 yılları arasında İlk Kadın Süper Lig ve UEFA Gözlemcisi oldu.

Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi Yüksek Danışma ve Disiplin Kurulu ve Boğaziçi Kıtalararası Yarışları Yönetim Kurulu üyesidir. Okan Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu Spor Yönetimi Bölümünde Öğretim Üyesi görevini sürdürmektedir. Birçok bilimsel araştırmaları bulunmaktadır.

Görev Aldığı Projeler

1996-1997, T.M.O.K. Bayanlar Komisyonu Ücretsiz Spor Okulları Projesi, “Sporu Yayalım Şampiyonlar Yaratalım”

1997-2003, T.M.O.K. Bayanlar Komisyonu Ücretsiz Spor Okulları Projesi, “Yarının Yıldızları”

2006-2008, Hakem Eğitimi ve Organizasyonuna İlişkin UEFA Konvansiyonu, Göçbeyli İlköğretim Okulu öğrencileri için “Şimdi Spor Zamanı” .

Kaynak: Birgün, Futbol Ekonomi

avatar
  Kaydol  
Bildir
3 Eylül 2019