Feminist sivil toplum kuruluşlarından oluşan bir koalisyon, Birleşmiş Milletler’in “yaklaşan bir mali çöküş” ile karşı karşıya olduğu uyarısında bulundu. Yayımladıkları ortak açıklamada üye devletleri mali yükümlülüklerini derhâl yerine getirmeye çağırdı. İmza kampanyası 13 Şubat 2026’ya kadar devam edecek.
Women’s Major Group öncülüğünde hazırlanan bildiri; BM Genel Sekreteri António Guterres’in likidite krizinin yakında temel faaliyetleri aksatabileceğine dair uyarılarının ardından oluşturuldu. İmzacılara göre, 2024’te uygulamaya konulan ve 2025’te de sürdürülen işten çıkarmalar ile işe alım dondurmalarını da içeren kemer sıkma önlemleri, büyüyen bütçe açığını kapatmada başarısız oldu.
Açıklamada, “Krize acilen müdahale edilmezse, BM Genel Merkezi’nin kısmen kapatılması ihtimali de dâhil olmak üzere temel BM faaliyetleri önümüzdeki aylarda aksayabilir,” denilerek durumun çok taraflı sistem için doğrudan bir tehdit oluşturduğu ifade edildi.
SİYASİ TUTUM DEĞİŞİMİ
Koalisyon, krizin yalnızca yapısal finansman sorunlarından değil; aynı zamanda güçlü üye devletlerin zorunlu aidatlarını geciktirme ya da vermeme yönündeki siyasi kararlarından kaynaklandığını savunuyor. Zorunlu aidatlar, her ülkenin ödeme kapasitesine göre hesaplanan ve yapılması mecburi olan ödemelerdir.
Reuters’ın son haberine göre Birleşmiş Milletler, milyarlarca dolarlık ödenmemiş aidatlar nedeniyle ‘yaklaşan bir mali çöküş’ uyarısında bulundu. Haberde aktarılan verilere göre, olağan bütçe borçlarının yüzde 95’inden fazlası Amerika Birleşik Devletleri’ne ait.
Önceki yıllara kıyasla daha yüksek bir oranla 193 üye devletten 55’i Şubat başı itibarıyla aidatlarını tamamen ödemiş durumda. Ancak koalisyona göre bu durum büyük katkı sağlayan ülkelerin ödenmemiş borçlarının büyüklüğünü telafi etmeye yetmiyor. Açıklamada ayrıca, Washington’ın borçları için ön ödeme yapabileceğine dair kamuya yansıyan beyanların memnuniyet verici olduğu, ancak yetersiz kaldığı belirtiliyor. Gruplar, “Acil olarak gerekli olan şey, hukuki yükümlülüklerle uyumlu biçimde zorunlu aidatların eksiksiz ve zamanında ödenmesidir” diyor.
İmzacılar, yetersiz finansmanın küresel yönetişimi, demokrasiyi ve insan haklarını zayıflatan bir siyasi araç olarak kullanıldığı uyarısında bulunuyor. İklim krizi, silahlı çatışmalar, biyolojik çeşitlilik kaybı ve yükselen otoriterlik gibi iç içe geçen krizlerin yaşandığı bir dönemde programların ve personelin azaltılması yoluyla mali kırılganlığa uyum sağlamaya çalışmanın tehlikeli bir emsal oluşturduğunu savunuyorlar.
Koalisyon, BM sisteminin reform gerektirdiğini kabul etmekle birlikte; BM’nin barışı koruma, insani yardım ve insan haklarının korunması gibi küresel sorunlara yönelik yanıtları koordine edebilen tek evrensel ve kurallara dayalı hükümetler arası platform olmayı sürdürdüğünü dile getiriyor. Demokratik bir alternatif olmaksızın BM’nin zayıflamasının, elit odaklı veya otoriter yönetim modellerini güçlendirme riski taşıdığı uyarısında bulunuyorlar.
BASKI ALTINDA REFORM
Toplumsal cinsiyet eşitliğini ve hesap verebilirlik mekanizmalarını güçlendirme çabaları da dâhil olmak üzere, BM reform süreçlerinde yer alan feminist örgütler, kurumun kendisi işlevsiz hâle gelirse bu girişimlerin anlamsızlaşma riski taşıdığını belirtiyor.
Açıklama, reformun mali baskı yoluyla yönlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor. “Kurumsal çöküş tehdidi altında küresel yönetişimin yeniden yapılandırılması, katılım yerine gücü ayrıcalıklı kılma riski taşır” denilerek, bunun yerine demokratik, şeffaf ve kapsayıcı reform süreçleri çağrısı yapılıyor
ACİL EYLEM ÇAĞRISI
Koalisyon, özellikle büyük paydaşlar başta olmak üzere borcu bulunan üye devletleri hukuki yükümlülüklerini gecikmeden yerine getirmeye çağırıyor. Ayrıca diğer hükümetlere, BM’nin temel bütçesini istikrara kavuşturmak için geçici önlemleri değerlendirmeleri yönünde çağrıda bulunurken, bu tür adımların güçlü devletlerin kronik ödeme yapmama pratiğini normalleştirmemesi gerektiğini vurguluyor.
Hayırsever aktörler de, BM’nin temel işlevlerini korumak amacıyla, yetki alanlarını veya yönetişim yapılarını etkilememesi koşuluyla geçici ve koşulsuz köprü finansmanı sağlamayı değerlendirmeye teşvik ediliyor.
Açıklama; koalisyonun “işleyen, hesap verebilir ve demokratik bir çok taraflı sistem” olarak tanımladığı yapıya destek göstermek isteyen kurum ve bireylerin imzasına açık.
Forma buradan ulaşabilirsiniz.