Macaristan’da yapılan seçimler 16 yıllık Orban’ın seçimli otoriter sistemine son verdi. Bu örnek demokrasinin çok gerilediği durumda bile seçim yoluyla iktidar değişiminin mümkün olduğunu gösterdi. Şimdi kafadaki soru bu kazanımın kalıcı bir demokratik yenilenmeye dönüşüp dönüşmeyeceği. Türkiye’nin bu seçimden çıkaracağı dersler var.
Macaristan’da, 16 yıl boyunca ülkenin siyasi hayatına damga vuran ve dört seçimde ezici zaferler kazanan Viktor Orbán tarihi bir yenilgi aldı. Péter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi, parlamentoda belirleyici bir zafer kazanarak Avrupa Birliği’nin en tartışmalı yönetimlerinden birini sona erdirdi.
Magyar, geçmişte Orbán ile yakın çalışmış muhafazakâr bir isim. Göç gibi bazı konularda benzer pozisyonlar taşısa da seçim sürecinde farklı bir siyasi dil benimsedi: daha az çatışmacı, daha az kutuplaştırıcı ve daha teknokrat bir ton kullandı.
Seçimi belirleyen de tam olarak bu fark oldu.
Bu sonuç, ideolojik bir kopuştan ziyade sağ siyasetin nasıl ifade edildiğine dair bir değişimi işaret ediyor.
Bu değişim yalnızca ülke içinde değil, uluslararası düzeyde de yankı buldu. Orbán uzun süredir Donald Trump ve Geert Wilders gibi aşırı sağcı isimler tarafından destekleniyordu. Bu nedenle yenilgisi, yalnızca Macaristan için değil, onun liderliğine yatırım yapmış ulusötesi sağ ağlar için de önemli bir kırılma anlamına geliyor. Orbán, “woke hareket” olarak adlandırdığı, Batı’nın dayattığı, ulusal değerleri ve geleneksel toplumsal yapıyı zayıflatan, akımlara karşı sert söylemi ve Avrupa Birliği’ne karşı ulusal egemenliği savunmasıyla öne çıkıyordu.
Ancak ülke içinde iktidarının temeli daha somuttu. Devlet kurumları ile özel sektör arasında kurulan yoğun ilişkiler ağı, iktidarını besliyordu. Transparency International verilerine göre Macaristan, yolsuzluk algısında Avrupa Birliği’nin en kötü performans gösteren ülkesi haline gelmişti. Bu tablo, seçim sonuçlarını şekillendiren yapısal sorunların derinliğini ortaya koyuyordu.
Tencere İktidar Götürür Mü? Orbán Nasıl Kaybetti?
Seçim sürecine girilirken ekonomik tablo belirleyici oldu. Yıllardır süren düşük büyüme, yükselen enflasyon ve reel ücretlerdeki erime, geniş kesimlerde ciddi bir hayat pahalılığı krizine yol açtı. Eğitim ve sağlık alanındaki kronik yetersizlikler de eklenince, birçok seçmen Orbán yönetiminin artık kendilerine sunabileceği bir şey kalmadığına karar verdi.
Orbán kampanyasını dış politika üzerine kurdu. Ancak bu strateji ters tepti. Seçim sürecinde Rusya’nın etkisine dair iddialar ve Dışişleri Bakanı Péter Szijjártó’nun Sergey Lavrov ile yakın ilişkileri tartışma yarattı. Siyasi kariyerine Sovyet askerlerinin çekilmesini talep ederek başlamış bir lider için bu durum sembolik olarak da zayıflatıcıydı.
Geleneksel medyada hâkimiyetini koruyan Orbán, dijital alanda aynı başarıyı gösteremedi. Meta ve Google’ın siyasi reklamları kaldırması kampanya dinamiklerini değiştirdi. Buna karşılık Magyar ve Tisza Partisi, sosyal medya ve doğrudan seçmen temasıyla ivme kazandı.
Özellikle genç seçmen belirleyici oldu. Anketler, 30 yaş altındaki seçmenlerin Orbán’ın gitmesini istediğini gösteriyordu. Seçim öncesi haftalarda yüz binlerce genç Budapeşte’de protesto-konserlerde bir araya geldi. Birçoğu, Orbán’ın yeniden seçilmesi durumunda ülkeyi terk etmeyi düşüneceğini açıkça dile getirdi.
Seçim Sonrası: Hızlı ve Sert Başlangıç
Seçimin ardından Magyar hızlı hareket etti ve iddialı bir reform programı açıkladı. İlk kabinesini oluştururken parti dışından isimlere yer verdi. Orbán döneminin merkeziyetçi yapısını kırmak amacıyla “süper bakanlıkları” kaldıracağını ve yetkileri bölüştüreceğini duyurdu.
Kısa sürede yargı ve devlet bürokrasisinde Orbán’a yakın isimlere istifa çağrısı yaptı. Aksi takdirde seçim sonuçlarının verdiği yetkiyle görevden alınacaklarını belirtti. Aynı zamanda bazı bakanlıklarda belgelerin imha edildiğine dair iddialar üzerine bir ihbar hattı kurdu.
Magyar ayrıca, yolsuzluk suçlamalarıyla karşı karşıya olan yabancı siyasetçilere sağlanan “VIP iltica” uygulamasına son verdi. Bu kapsamda Macaristan’da bulunan eski Kuzey Makedonya Başbakanı Nikola Gruevski gibi isimler de tartışma konusu olmuştu.
Yeni hükümet, düşük büyüme, zayıf yatırım ve yapısal yolsuzlukla şekillenmiş kırılgan bir ekonomi devraldı. En acil öncelik, ekonomik güveni yeniden tesis etmek ve Avrupa ile ilişkileri onarmak olacak.
Magyar Seçimi Nasıl Kazandı?
Magyar son iki yılda ülkeyi adım adım dolaştı. Köylerde, kasabalarda ve şehirlerde, yolsuzluk ve kayırmacılıktan bıkmış seçmenlerle doğrudan temas kurdu. Sosyal medyayı etkin kullanarak iktidarın medya üstünlüğünü aşmayı başardı.
Seçim gecesi yaptığı konuşmada “Bugün Macarlar Avrupa’ya evet dedi, özgür bir Macaristan’a evet dedi” diyerek başarısını “iyi popülizm” olarak tanımladı. Bu yaklaşım, popülizmi reddetmek yerine yeniden tanımlama çabasıydı.
En kritik kırılma ise şu oldu: Seçimlerle değişimin mümkün olmadığı inancını kırdı. Bir mitingde sık sık tekrarladığı “Korkmayın” çağrısına kalabalığın “Korkmuyoruz” diye karşılık vermesi, bu dönüşümün sembolü haline geldi.
Bu Değişim Ne Anlama Geliyor?
Orbán’ın yenilgisi Avrupa’daki sağ milliyetçi ağlar açısından önemli bir gelişme. Orbán, Marine Le Pen ve Santiago Abascal gibi isimlerle birlikte bu hattın en önemli figürlerinden biriydi ve ABD’deki MAGA hareketi için de referans noktasıydı.
Ancak bu sonucu abartmamak gerekiyor. Seçim yalnızca liberal değerlere yönelimle açıklanamaz. Ekonomik memnuniyetsizlik ve yolsuzluk karşıtlığı belirleyici rol oynadı. Macaristan’da sağ, milliyetçi ve egemenlik vurgulu siyaset hâlâ güçlü.
Yine de bu örnek önemli bir şeyi gösteriyor: Demokratik gerileme koşullarında bile seçimler hâlâ bir çıkış yolu olabilir. Fakat bu çıkışın kalıcı bir dönüşüme evrilmesi, yalnızca lider değişimine değil; kurumsal reformların sürekliliğine, ekonomik iyileşmeye ve çoğulculuğun güçlenmesine bağlı olacak.
Bu Değişim Türkiye İçin Ne Söylüyor?
Macaristan’daki bu seçim sonucu, Türkiye için de dikkatle okunması gereken bir örnek sunuyor. Uzun süredir rekabetçi otoriterlik tartışmalarının merkezinde yer alan iki ülke, benzer siyasi dinamikleri paylaşıyor: güçlü liderlik kültü, kurumların zayıflaması, medya üzerindeki baskı ve ekonominin siyasallaşması.
Ancak Macaristan örneği şunu hatırlatıyor: Seçimler, ne kadar eşitsiz koşullarda yapılırsa yapılsın, tamamen işlevsiz değildir. Toplumsal memnuniyetsizlik derinleştiğinde, ekonomik kriz gündelik hayatı belirlediğinde ve özellikle genç kuşaklar geleceklerini başka yerde aramaya başladığında, siyasi denge beklenmedik biçimde değişebilir.
Buradaki kritik ders, yalnızca iktidarın zayıflaması değil; muhalefetin nasıl bir alternatif sunduğudur. Péter Magyar’ın başarısı, radikal bir kopuştan çok, seçmene güven veren bir ton yakalamasında, kutuplaşmayı azaltan bir dil kurmasında ve doğrudan temasla güven inşa etmesinde yatıyor. Bu, ideolojiden çok siyaset yapma biçiminin belirleyici olabildiğini gösteriyor.
Türkiye’de de benzer bir eşik hissi giderek güçleniyor. Yerel yönetimler üzerindeki baskı, iş dünyasında artan tedirginlik ve gençler arasında yaygınlaşan gelecek kaygısı, sistemin sürdürülebilirliğine dair soruları derinleştiriyor. Ancak Macaristan’ın gösterdiği gibi, bu tür kırılma anları kendiliğinden demokratikleşmeye yol açmaz.
Asıl mesele, o an geldiğinde neyin hazır olduğudur: Güçlü kurumlar mı, güven veren kadrolar mı, yoksa sadece değişim isteği mi?
Macaristan bugün bir ihtimali temsil ediyor. Türkiye için soru ise hâlâ açık: Bu ihtimal, bir stratejiye dönüşebilecek mi?