Türkiye’de kadınlar 5 Aralık 1934’te Anayasa ve Seçim Kanunu’nda yapılan yasa değişikliği ile seçme ve seçilme hakkını elde ettiler.
19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ivmelenen eşit haklar ve özgürlükler mücadelesinin sonunda gelen bu temel hak nihai bir kazanımdan daha çok bir mücadele alanına işaret ediyor. Zira kadınların kat etmesi gereken daha çok yol var.
Türkiye’de kadınlar seçme ve seçilme hakkına 5 Aralık 1934’te kavuştu. Kadınlar bu kazanımı, İsviçreli hemcinslerinden 36, Fransız kadınlardan 10, Belçikalı kadınlardansa 14 yıl önce elde etti.
Kadınların ilk kez oy kullandığı ve aday olabildiği 1935’teki seçimler sonucunda 399 milletvekili arasında 17 kadın milletvekili TBMM’ye girdi. Ancak aradan geçen 89 yıla rağmen Türkiye’de kadınların siyasette temsil oranı erkeklerin hala çok gerisinde.
VOA Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Kadın Adayları Destekleme Derneği (KA.DER) İzmir Şube Başkanı Banu Önkol İçhedef, “KA.DER olarak her yıl gelenekselleşen bir çalışmamız var. Kadınların temsil oranını değerlendirdiğimiz bir karne veriyoruz. TBMM’de, iş dünyasında, akademik dünyada, bürokraside, yerelde ve genelde kadın temsiliyetine baktığımızda, her yıl olduğu gibi en son hazırladığımız bu yılki karnede de sonuçlar çok kötü. Seçimden önce parlamentoda kadınların temsil oranı 101 milletvekili ile yüzde 17,25’ti. 14 Mayıs sonrasında yüzde 20,1’e çıktı. Çok da değişiklik yok aslında” diye konuştu.
18 bakanın sadece 1’i kadın
14 Mayıs 2023’teki genel seçimlerin ardından parlamentodaki kadın milletvekillerinin erkeklere oranı Cumhuriyet tarihi boyunca en yüksek temsil düzeyine ulaşmasına karşın erkeklerin ezici üstünlüğü sürüyor. 14 Mayıs seçimleri sonucunda AK Parti’den 50, CHP’den 30, Yeşil Sol Parti’den 30, İYİ Parti’den 6, MHP’den 4, TİP’ten 1 kadın milletvekili seçildi.
Giresun, Nevşehir ve Osmaniye’den ilk kez kadın milletvekilleri seçilerek meclise girdi. Türkiye’nin 17 iliyse bugüne kadar hiç kadın milletvekili çıkarmadı. Bu iller, Adıyaman, Ardahan, Artvin, Bayburt, Burdur, Erzincan, Gümüşhane, Karabük, Karaman, Kilis, Kırıkkale, Kırklareli, Kırşehir, Niğde, Rize, Sinop ve Yozgat.
TBMM’de kadınların temsil sorunu, Cumhurbaşkanlığı Kabinesi’nde de kendini gösteriyor. Kabinedeki 18 bakan arasında sadece bir kadın bulunuyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) hazırladığı “Bir Bakışta Hükümet 2023” raporuna göre Türkiye, 38 OECD üyesi ve ilave 4 ülke içinde kadın bakan oranında son sırada geliyor. OECD ortalaması yüzde 36.
Yerel yönetimlerde de “kadının adı yok”
Türkiye’de yerel yönetimlerde de kadınların eşit temsilinden söz edilemiyor. KA.DER’in hazırladığı “Kadın Erkek Eşitliği Karnesi”ne göre, en son 2019’da yapılan yerel seçimleri kazanan 21 kadın belediye başkanı bulunuyor. Kadın belediye başkanlarının oranı yüzde 1,58. Kadın muhtar sayısıysa 1119. Bu da Türkiye’de görev yapan muhtarların yalnızca yüzde 2,2’sine karşılık geliyor.
Fermuar sistemi talebi
Kadınların talebi merkezi ve yerel yönetimlerde erkeklerle eşit temsil edilmek. KA.DER İzmir Şube Başkanı Önkol siyasi partilerin ‘kadın kotası’ uygulamalarını da eleştirerek, “Biz fermuar sistemi istiyoruz. Fermuar sistemi talebi, yüzde 50-50 eşit temsiliyettir. Aday listelerinde ‘kadın varmış’ gibi yapılmasını da istemiyoruz. En önemlisi de o. Yani listelerde kadın kotasına uyduğunu söyleyen ama kadınları seçilemeyecekleri sıralardan aday yapan siyasi partilere de karşı duruyoruz. ‘Mış’ gibi yapılmasın. Biz istiyoruz ki seçilebilir sıralarda kadınlar olsunlar ve seçilsinler” ifadelerini kullandı.
Kaynak: VOA Türkçe