İlk turda Flávio Bolsonaro’nun gerisinde kalan 80 yaşındaki Lula da Silva, ikinci turda oyların yüzde 51’inden fazlasını alarak Brezilya tarihinde bir ilke imza attı. Latin Amerika’da sağın yükselişe geçtiği bir dönemde gelen zafer, bölgenin en büyük ülkesini sol bir partinin yönetmesi anlamına geliyor. Bununla birlikte sonuçlar Lula’yı bugüne kadarki en sağcı Kongre ve seçim sonucunu tanımayan bir muhalefetle zorlu bir döneme hazırlıyor.
Luiz Inácio Lula da Silva, Brezilya siyasetinde yaklaşık kırk yıldır hiçbir cumhurbaşkanı adayının başaramadığı bir geri dönüşe imza attı. 80 yaşındaki solcu lider, pazar günü yapılan ikinci turda ardışık olmayan dördüncü dönemini kazanarak bir rekor kırdı. Lula, ilk turda kendisini geride bırakan sağcı Senatör Flávio Bolsonaro’yu, oyların yüzde 51’inden fazlasını alarak yendi. Bolsonaro ise yüzde 48’de kaldı.
Hapisteki eski Cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu olan Flávio Bolsonaro, 4 Ekim’deki ilk turda yüzde 47,03 oy alarak yüzde 45,16’da kalan Lula’nın önüne geçmiş ve pek çok gözlemciyi şaşırtmıştı. İki aday arasındaki fark 2,2 milyon oydu. Sonuç, Lula için eşi görülmemiş bir dördüncü dönem anlamına gelirken, Bolsonaro için ailesini yeniden cumhurbaşkanlığına taşıma girişiminin başarısızlığı oldu.
Seçim Nasıl Tersine Döndü?
Modern Brezilya tarihinde ilk turu ikinci sırada bitirip ikinci turda kazanan başka bir aday yok. Lula, iki tur arasındaki üç haftayı ilk turda sandığa gitmeyen seçmenleri geri kazanmaya ve hayat pahalılığından ya da imza niteliğindeki sosyal programların geleceğinden endişe duyanlara yeniden seslenmeye ayırdı.
Bu stratejinin karşılık bulduğu görülüyor. AtlasIntel anket şirketinin başkanı Andrei Roman, beklenenden yüksek katılımın ve sandıktan uzak kalma oranındaki düşüşün Lula’nın zaferinde etkili olduğunu belirtiyor. Oy kullanmanın yetişkinlerin çoğu için zorunlu olmasına rağmen ilk turda tahminen 33,4 milyon Brezilyalı sandığa gitmemişti. Bu, seçmenlerin yaklaşık yüzde 21’ine karşılık geliyordu ve 1998’den bu yana genel seçimlerde görülen en yüksek katılmama oranıydı.
Lula, kampanyanın son haftalarında işçi sınıfı tabanını harekete geçirmeye yönelik çıkışlar yaptı. Bu ay kabul edilen ve Brezilya’da çalışma haftasını kısaltan anayasa değişikliğine öncülük etti, hafta sonları toplu taşımanın ücretsiz olması fikrini de gündeme getirdi. Hayat pahalılığı meselesi, kampanyasının merkezine yerleşti.
Bölge İçin Anlamı: Sağcı Rüzgârın Arasında Brezilya
Lula’nın zaferi, Latin Amerika’da sağın art arda seçim kazandığı bir döneme denk geliyor. Son yıllarda Peru, Kolombiya, Arjantin, Bolivya ve Ekvador’da sağcı liderler iktidara geldi. Bu liderlerin birçoğu iktidar karşıtı dalgadan güç aldı ve Ocak 2025’te yeniden göreve başlayan ABD Başkanı Donald Trump’ın desteğini gördü. Lula’nın kazanmasıyla petrol zengini ve dünyanın en büyük ikinci nadir toprak elementi rezervlerine sahip Brezilya, Güney Amerika’da sağcı bir liderle yönetilmeyen tek büyük ülke olmayı sürdürüyor. Bölgenin en büyük ülkesindeki bu sonuç, Latin Amerika sağını kritik bir zaferden mahrum bıraktı.
Bolsonaro ailesi uzun zamandır Trump’ın desteğine sahip. Reuters, cumartesi günü Trump’ın Dışişleri Bakanlığı’ndaki bazı yetkililerin, Lula’yı zayıflatıp Bolsonaro ailesini yeniden iktidara taşımak amacıyla Brezilya’ya yaptırım uygulanması için baskı yaptığını aktardı. Bolsonaro ABD ile daha yakın ilişkiler vaat ederken, Lula kampanyasının merkezine Brezilya’nın egemenliğini savunmayı ve dış müdahaleye direnmeyi koydu. Trump’ın agresif gümrük vergisi politikasını ve Jair Bolsonaro davası hakkındaki açıklamalarını dış müdahalenin kanıtı olarak gösterdi. Lula’nın kampanyası ABD merkezli sosyal medya şirketleriyle de karşı karşıya geldi; bu da Trump’ın Lula hükümetini sansürle suçlamasına yol açtı. Lula, zafer konuşmasında dışarıdan gelen müdahaleyi aşmak zorunda kaldıklarını vurguladı.
Beyaz Saray’da hayal kırıklığı yaşanmış olabilir, ancak sonuç çevreciler tarafından memnuniyetle karşılandı. Çevreciler, Bolsonaro’nun kazanması halinde Brezilya’nın etkili tarım ve madencilik sektörlerinin daha da güçleneceğinden endişe ediyordu. Babası Jair Bolsonaro döneminde Amazon’da ormansızlaşma ve orman yangınlarının rekor seviyelere ulaştığını hatırlatan çevreciler, genç Bolsonaro yönetiminde gevşek çevre politikalarının bu kritik ekosistemi yeniden tahribata sürükleyebileceğini savunuyordu.
Yeni Dönemde Ne Olacak?
80 yaşındaki Lula, Brezilya’nın demokrasiye dönüşünden bu yana göreve başlayan en yaşlı cumhurbaşkanı olarak kendi rekorunu da kırmaya hazırlanıyor. Ancak yeni dönem kolay geçecek gibi görünmüyor. Bolsonaro, Yüksek Mahkeme’nin oy verme süresini iki saat uzatma kararını gerekçe göstererek sonucu kabul etmeyi reddetti ve seçimin iptali için girişimde bulunacağını açıkladı. Buna rağmen ülkenin dört bir yanındaki şehirlerde Lula taraftarları kutlamalara akın etti ve zaferi otoriterliğin güçlü bir şekilde reddi, Brezilya solu için de yenilenmiş bir yetki olarak yorumladı.
Lula, üçüncü döneminde yoksulluğun azalmasına ve işsizliğin düşük seyretmesine öncülük etmiş olsa da ileri yaşı, suçla mücadele kapasitesi ve ülkedeki kutuplaşmış siyasi iklim nedeniyle sorgulanmaya devam ediyor. Hane halkı borçlarındaki patlama da pek çok Brezilyalının ekonomik durumunun kötüleştiğini hissetmesine yol açtı. Üstelik Lula’nın dördüncü dönemindeki yasama öncelikleri, yakın tarihin en sağcı Kongresi’nin engeline takılabilir.