Geçtiğimiz yıl Taliban’ın iktidara gelmesinden bu yana kadınların elde ettiği kazanımların çoğu tersine çevrildi. Taliban’ın son icraatlerinden biri de kadın televizyon sunucularının yayına yüzlerini örtmeden çıkmalarını yasaklamak oldu. Cumhuriyet’e konuşan Afgan kadın gazeteci Bahar Jalali, ülkelerindeki son durumu aktardı.
“Kadınları evlerinden hiç çıkmamaya teşvik ediyor”
Taliban’ın 2021’in Ağustos ayında ülkeyi ele geçirmesi, milyonlarca Afgan’ın hayatını geri dönülmez şekilde değiştirdi, bilhassa da kadınların…
Yaşanan bu değişim, 20 yıllık kazanımların ardından dramatik bir gerilemeye sebep oldu. Kadınların eğitimlerine devam etmesi engellenmesinin yanı sıra kadınlara kamusal alanda burka giyme zorunluluğu ve 45 milden uzak bir yere seyahat etmek isteyen kadınların yanlarında ‘erkek bir akraba’nın olması şartı getirildi.
Taliban’ın son icraatlerinden biri de kadın televizyon sunucularının yayına yüzlerini örtmeden çıkmalarını yasaklamak oldu.
Cumhuriyet’e konuşan Afgan kadın gazeteci Bahar Jalali, ülkelerindeki son durumu aktardı.
“Kadınları evlerinden hiç çıkmamaya teşvik ediyor”
Bir kadın olarak Afganistan’da karşılaşılan en büyük ve en temel zorluklar nelerdir?
“Taliban’ın genç kızların okula gitmesini yasaklamasından bu yana 258 gün geçti. Son zamanlarda, Taliban, taksi şoförlerinin yalnız olan kadınları almamaları gerektiğine karar verdi. Taliban ayrıca, Afganistan’da daha önce hiç var olmayan bir şey olan kadınların toplum içinde yüzlerini kapatması gerektiğine hükmetti. Üniversitelere giden kadınların erkekler tarafından ders almasına izin verilmiyor ve erkeklerden ayrı eğitim almaları gerekiyor. Yine bu uygulama da daha önce Afganistan’da hiç olmayanlardan. Kadınların çoğunun istihdamı yasaklandı. Afgan kadınların çalışma alanı hızla yok oluyor. Son Taliban kararnamesi, kadınları evlerinden hiç çıkmamaya teşvik ediyor.”
“Taliban Afgan kültürünü silmeye çalışıyor”
Afganistan’da çalışan bir kadın gazetecinin karşılaştığı en ciddi zorluklar nelerdir?
Afgan kadınlarının karşılaştığı en ciddi zorluklar eğitime, istihdama, hareketliliğe, sağlık hizmetlerine ve kişiliklerinin tanınmasına erişimdir. Temel olarak, tüm ülkelerde güvence altına alınan temel insan hakları, Afganistan toplumuna yabancı bir rejim tarafından Afganistanlı kadınların elinden alınıyor. Afganistan’ın kadın haklarını geliştirme geçmişine sahip olduğunu ve Taliban’ın yapmaya çalıştığı şeyin köklerinin Afgan kültürüne dayanmadığını dünyaya hatırlatmak önemlidir. Aslında, Taliban yabancı gelenekler ve yabancı kararnameler dayatarak Afgan kültürünü silmeye çalışıyor.
Afganistan’da medya sektöründeki kadınlar ne gibi zorluklarla karşılaşıyor?
“Taliban geçtiğimiz günlerde kadınların toplum içinde yüzlerini kapatmaları gerektiğine hükmetti. Bu nedenle Afgan kadın gazeteciler artık haberleri sunarken yüzlerini kapatmak zorunda kalıyor. Geçenlerde Twitter’da #freeherface adlı bir kampanya vardı ve bazı Afgan erkek gazeteciler, çalışırken yüzlerini kapatmak zorunda kalan Afgan kadın meslektaşlarıyla dayanışmalarını ifade etmek için yüzlerini maskelerle kapattılar. Yukarıda bahsettiğim gibi, Afganistan’da yüzü örtme uygulaması alışılmış bir şey değildir. Daha önce çalışmış birçok kadın gazeteci, toplum içinde yüzlerini kapatmaya alışık değil ve bu yeni kararname onların işlerini yapmalarını ve mesleklerine olan motivasyonlarını korumalarını zorlaştırıyor. Benim görüşüme göre, bu özel Taliban kararnamesi, kadınları medya sektöründeki kariyerlerinden vazgeçecekleri noktaya kadar demoralize etmeyi amaçlıyor.”
Söyleşinin devamına buradan ulaşabilirsiniz.