Iliana Iotova, Bulgaristan’ın halk oyuyla seçilen ilk kadın cumhurbaşkanı olarak tarihe geçti. Göreve ilk olarak selefinin istifası üzerine gelen Iotova, oyların yaklaşık yüzde 58’ini alarak artık seçimle kazanılmış kendi yetkisine de sahip oldu. Avrupa yanlısı rakibi Andrey Gyurov ise oyların yaklaşık yüzde 39’unda kaldı.
Iliana Iotova, ikinci tur seçimi kazanarak Bulgaristan tarihinde cumhurbaşkanlığına seçilen ilk kadın oldu. Merkez Seçim Komisyonu’nun açıkladığı sonuçlara göre, 1 Kasım 2026 Pazar günü yapılan ikinci turda Iotova oyların yüzde 58’e yakınını aldı. Rakibi, eski geçici hükümet başbakanı Andrey Gyurov ise yüzde 40’ın biraz altında kaldı.
Iotova, Rumen Radev’in parlamento siyasetine girmek için cumhurbaşkanlığından istifa ettiği Ocak 2026’dan bu yana devlet başkanlığı görevini yürütüyor. Daha önce Radev’in cumhurbaşkanı yardımcısı olan Iotova, anayasa gereği onun yerine kendiliğinden geçmişti.
Bulgar kadınları daha önce de üst düzey siyasi görevlerde bulunmuş olsa da Iliana Iotova’dan önce hiçbiri doğrudan halk oyuyla cumhurbaşkanı seçilmemişti. Demokratik Güçler Birliği’ne yakın şair Blaga Dimitrova, 1992-1993 yılları arasında cumhurbaşkanı yardımcılığı yaptı. Bağımsız bir siyasetçi olan Reneta Indzhova, Ekim 1994 ile Ocak 1995 arasında geçici hükümetin başında bulunarak ülkenin ilk ve bugüne kadarki tek kadın başbakanı oldu. GERB’li siyasetçi ve eski adalet bakanı Margarita Popova ise Cumhurbaşkanı Rosen Plevneliev’in yardımcısı olarak 2012-2017 yılları arasında görev yaptı.
Bu nedenle Iotova’nın zaferi, hem Bulgaristan’ın siyasi tarihi hem de ülkede kadınların siyasette temsili açısından önemli bir dönüm noktası. Iotova, Bulgaristan’ın halk oyuyla seçilen ilk kadın devlet başkanı oldu.
62 yaşındaki Iotova, uzun bir kamu hayatına sahip. Gazetecilikle başlayan kariyerinin ardından siyasete girdi, daha sonra Avrupa Parlamentosu üyeliği yaptı. Brüksel’deki görevi sırasında Kadın Hakları ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Komitesi’nin yedek üyesiydi ve kadınların liderliğini ve siyasete katılımını teşvik eden girişimleri destekledi.
Ancak toplumsal cinsiyet temsili, cumhurbaşkanlığı kampanyasının ana gündemi değildi. Seçimi asıl belirleyen, Rusya’ya, Ukrayna’daki savaşa ve Bulgaristan’ın Avrupa güvenlik düzenindeki yerine ilişkin birbiriyle yarışan tutumlardı. İkinci turdan önceki haftalarda Bulgaristan açıklarında, Karadeniz’de ticari gemilere yönelik insansız hava aracı saldırıları, savaşın bölgesel sonuçlarına dair kaygıları artırdı.
İki aday, savaşa keskin biçimde farklı yaklaşımlar ortaya koydu. Iotova, Moskova ile diplomatik temastan yana ve Ukrayna’ya daha fazla askeri yardım yapılmasına karşı çıkıyor. Kendisini barışın adayı olarak tanıtıyor. Batı yanlısı eski geçici hükümet başbakanı olan rakibi Andrey Gyurov ise Ukrayna’yı tutarlı biçimde destekledi ve Avrupalı ortaklarla daha yakın iş birliğini savundu. Her iki aday da ticari gemilere yönelik saldırıları kınadı.
Her iki aday da bağımsız olarak yarışsa da farklı siyasi gelenekleri temsil ediyordu. Iotova’nın adaylığının kökleri, Bulgaristan’ın eski iktidar partisi Komünist Parti’nin halefi olan Bulgaristan Sosyalist Partisi’ne (BSP) dayanıyordu. Siyasi kariyerine BSP’de başlayan Iotova, partiden milletvekilliği yaptı, ardından Avrupa Parlamentosu’nda Bulgaristan’ı temsil etti. Adaylığı resmî olarak bir girişim komitesi tarafından gösterildi, ancak BSP ve Başbakan Rumen Radev’in İlerici Bulgaristan hareketi tarafından desteklendi.
Gyurov ise liberal, Avrupa yanlısı reformcu muhalefetten geliyordu. Değişime Devam Ediyoruz (PP) partisinin eski milletvekili olan Gyurov’u PP, Demokratik Bulgaristan, Evet Bulgaristan ve Güçlü Bulgaristan İçin Demokratlar destekledi. Onun siyasi geleneği yolsuzlukla mücadele reformlarını, Avrupa Birliği ile daha sıkı entegrasyonu ve kararlı bir Batı yanlısı güvenlik politikasını öne çıkarıyor.
Bu parti geçmişleri, seçimin neden Bulgaristan’ın jeopolitik yönüne dair bir referanduma dönüştüğünü açıklamaya yardımcı oluyor. Iotova’nın koalisyonu, sosyalist sol ile Radev’in iktidardaki hareketini Rusya’ya karşı daha temkinli bir yaklaşım ve Ukrayna’ya daha fazla askeri yardıma karşı çıkış etrafında bir araya getirdi. Gyurov’un koalisyonu ise AB ve NATO ile daha derin entegrasyonu Bulgaristan’ın güvenliği için vazgeçilmez gören liberal ve güçlü biçimde Avrupa yanlısı muhalefeti temsil ediyordu.
Iotova kampanya boyunca Bulgaristan’ın Avrupa’daki yerini vurgularken bağımsız bir dış politikanın önemine de dikkat çekti. Basında yer alan haberlere göre oyunu kullandıktan sonra yaptığı açıklamada, Bulgaristan’ın güçlü bir Avrupa içinde güçlü olması gerektiğini söyledi, ancak ülkenin “kendi dış politikasına” da sahip olması gerektiğini ekledi.
Yine de Iotova’nın zaferini, Bulgaristan’ın parlamenter sistemi ve cumhurbaşkanlığının sınırlı yetkileri bağlamında değerlendirmek gerekiyor. Cumhurbaşkanı devletin başıdır, Bulgaristan’ı uluslararası alanda temsil eder ve silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır. Ancak iç ve dış politikada yürütme yetkisi esas olarak başbakan ve Bakanlar Kurulu’ndadır. Cumhurbaşkanı yasaları parlamentoya geri gönderebilir (geciktirici veto), fakat parlamento bu vetoyu tüm milletvekillerinin salt çoğunluğuyla aşabilir.
Düşük seçmen katılımı da sonucun yorumlanmasını güçleştiriyor. İkinci turda katılım yüzde 30’un altında kaldı. Bu oran, 25 Ekim’deki ilk turdan yine de yüksekti. İlk turda seçmenlerin yalnızca yüzde 23 civarı oy kullanmıştı ve bu, komünist yönetimin sona ermesinden bu yana Bulgaristan’daki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde görülen en düşük katılımdı. Iotova açık farkla kazanmış olsa da düşük katılım, aldığı siyasi yetkinin ne kadar geniş bir tabana dayandığı konusunda soru işaretleri doğuruyor.