Geçtiğimiz günlerde ABD Kongre üyesi Alexandria Ocasio-Cortez, Instagram hesabından yaptığı paylaşımda yumurtalarını dondurmayı planladığını ve bu süreci kamuoyuyla paylaşacağını duyurdu. Bu karar yalnızca kişisel bir tercih değil; kadınların bedeni, kariyeri, anneliği ve siyasi iktidarı arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlayan bir siyasi iletişim biçimi. AOC’nin çözümü “kadın siyasetçi gibi görünmeye çalışmak” değil, kadınlığını siyasi kimliğinden ayırmayı reddetmek.
Geçtiğimiz günlerde ABD Kongre üyesi Alexandria Ocasio-Cortez, Instagram hesabından yaptığı paylaşımda yumurtalarını dondurmayı planladığını ve bu süreci kamuoyuyla paylaşacağını duyurdu. Ocasio-Cortez, bir kanepede otururken yumurta toplama işlemine hazırlanmak için kullanacağı tıbbi malzemeleri gösterdi. İzleyicilerinden “bu konuda garip davranmamalarını” isteyen Ocasio-Cortez, beyaz üstünü kaldırdı, çıplak karnını alkolle temizledi, derin bir nefes aldı ve parmaklarıyla sıkıştırdığı bir deri kıvrımına iğne yaptı. Ardından gözle görülür bir rahatlamayla, “O kadar da kötü değildi” dedi.
Kamuya mal olmuş bir kişiyi böylesine savunmasız ve özel bir anda görmek izleyenlerde güçlü bir etki yarattı. Ocasio-Cortez’in sahip olduğu devasa takipçi kitlesi de bu etkiyi daha da artırıyor. Birçok kişi Ocasio-Cortez’i şeffaflığı ve cesareti nedeniyle alkışladı. Bazıları ise özel hayatının özel kalması gerektiğini savundu. Sağ kanattan bazı yorumcular da bu fırsatı doğum yanlısı tutumlarını ortaya koymak için kullandı.
Ancak Ocasio-Cortez’in yaptığı paylaşım yalnızca özel hayatına ilişkin bir açıklama olarak okunabilecek bir adım değil. Yumurta dondurma sürecini belgeleyerek evlilik konusunu denklemin dışında bırakırken üreme hayatının kontrolünü eline aldığını gösterdi. Bedenini kamuya açtı ancak özel hayatındaki durumla ilgili herhangi bir yorum yapmadı. Bu, kadın siyasetçilerin özel hayatı hakkında konuşulma biçimindeki alışılmış sıralamanın tersine çevrilmesi anlamına geliyor.
“Benim Hırsım Bu Ülkeyi Değiştirmek”
AOC, 2028 başkanlık seçimi için Demokrat liderler arasında giderek öne çıkan bir isim olarak değerlendiriliyor. Kendisi başkanlık adaylığına dair henüz net bir söylemde bulunmasa da adaylık iddialarını kuvvetlendiren açıklamalarda bulunuyor.
Ocasio-Cortez, katıldığı bir televizyon programında kendisine Temmuz ayında gerçekleştirilen ve New York temsilcisini eyaletteki potansiyel 2028 Demokrat başkan adayları arasında ilk sırada gösteren anket hakkında yöneltilen soruya “Bu ihtimali göz ardı etmedim ve oradaki muazzam desteğe karşı çok mütevazıyım” yanıtını verdi.
Ocasio-Cortez daha önce siyasi hedeflerinin belirli bir makama bağlı olmadığını da söylemişti. Demokrat stratejist David Axelrod ile mayıs ayında Chicago’da katıldığı bir etkinlikte, “Benim hırsımın bir unvan ya da koltuk olduğunu sanıyorlar” demişti. “Benim hırsım bundan çok daha büyük. Benim hırsım bu ülkeyi değiştirmek.”
Bu nedenle yumurta dondurma sürecinin kamuoyuyla paylaşılması, olası bir başkanlık adaylığından bağımsız bir kişisel tercih olarak görülse bile, AOC’nin siyasi iletişiminde beden, aile, kariyer ve iktidarın nasıl bir araya geldiğine dair daha geniş bir tablo ortaya koyuyor.
Neden Bu Süreç Paylaşılıyor?
Ocasio-Cortez, bu süreçle başkan adayı olması halinde karşılaşacağını bildiği otuzlu yaşlarda çocuksuz bir kadının başkan olması, hamile kaldığı takdirde siyasi görevlerine yerine getirip getiremeyeceği gibi kuşkuların önüne geçiyor. Ocasio-Cortez, anneliği ertelemeye çalışarak aslında kamuoyuna “endişelenmeyin, her şeyi düşündüm” mesajı veriyor. Bu endişeyi anladığını ve buna karşı hazırlık yaptığını gösteriyor.
Bununla birlikte, bizler başka bir soruyla karşı karşıya kalıyoruz. AOC otuzlu yaşlarda bir erkek olsaydı, adaylık sürecinde böyle çekincelerle karşılaşır mıydı ve vücuduna böyle bir müdahalede bulunma ihtiyacı duyar mıydı? Otuzlu yaşlarda bir erkek politikacının, seçildiği bir görevde babalığı erteleyeceği konusunda kamuoyunu ikna etmeye çalışması gerekmezdi.
Hem ABD’de hem de dünyada dönemde başkanlığa aday olan erkekler, yaşlanan bedenlerinin görev süreleri boyunca liderlik yapmaya elverişli olup olmayacağı konusunda da benzer sorulara yanıt vermek zorunda kalmıyor. Bunu liderlik pozisyonlarını yaşı yüksek ve kronik sağlık problemleri yaşayan erkeklerin doldurmasından teyit edebiliriz. Kamuoyu önündeki erkekler neredeyse hiçbir zaman ebeveynlik statüleri veya bedenlerinin iç işleyişi üzerinden de tanımlanmıyorlar. Erkekler, kadınların rutin olarak maruz kaldığı bedensel gözetimden büyük ölçüde muaf kalıyor. Tam da bu nedenle AOC’nin bedenini ve üreme tercihlerini kamuoyu önünde konuşması, yalnızca özel bir kararın paylaşılması değil; kadın siyasetçilerin maruz kaldığı çifte standardı doğrudan gündeme taşıyor.
Amerikan Siyaseti ve Üreme Sağlığı
Trump’ın ikinci dönemi ile birlikte kadın hakları; özellikle üreme sağlığı, kürtaj ve doğurganlık konuları sağ yönetimin ideal kadın anlayışı üzerinden tartışılarak Amerikan siyasetinin merkezine oturdu. Ocasio-Cortez, yumurtalarını dondurma kararını duyururken bunu paylaşmayı seçmesinin nedenini, “kadınların her bağlamda ve her tercihte dolu dolu hayatlar yaşadığına dair daha fazla görüntü göstermek” olarak açıkladı. Ocasio-Cortez, kadın bedenine sahip olmanın ve bu bedenle yaşamanın gerçekliğini görünmez kılmayı reddediyor.
Ocasio-Cortez, “Bu yönetimin ülke genelinde kadınların üreme bakımını, kürtaj hakkından sağlıklı bir hamilelik geçirme imkanına kadar, reddettiği mevcut siyasi ortamda, liderler olarak bu konuşmaları yapmamızın ve bu süreçleri paylaşmamızın önemli olduğunu düşünüyorum. Özellikle ülke genelindeki çalışan kadınlar için bunları normalleştirmemiz önemli” dedi.
Ocasio-Cortez’in başkanlık adaylığına ilişkin niyetlerini, üreme tercihleri hakkında böylesine kamusal bir tartışmayla birlikte gündeme taşımasının önemi de burada yatıyor. Ocasio-Cortez, kamuoyu önünde annelik statüsünü korumaya yönelik bir performans sergiliyor; henüz anne olmasa bile gelecekte ulusun annesi olabileceği ihtimalini yaratıyor. Bununla birlikte, evlilik ya da annelik konusunda hangi tercihi yaparsa yapsın, New Yorklu bir Latin kadın olarak geleneksel ve idealize edilmiş başkanlık ailesini temsil edemeyeceğinin de farkında. Ne yaparsa yapsın kendisinden nefret edenleri memnun edemeyecek. Bu nedenle yeni bir yol çiziyor ve yeni siyasi ihtimaller ortaya koyuyor.
Amerikan sağı, Roe v. Wade kararının bozulmasından bu yana kürtaj hizmetlerine, doğum kontrolüne ve tüp bebek uygulamalarına karşı ülke çapında bir saldırı yürütüyor. Bunlar, kadınların siyasi ve toplumsal haklara erişimine ve çalışma imkanlarına yönelik saldırılar. Hiçbir kadın, kendi üreme kararlarını kendisinin ya da doktorunun hapse girme riskiyle karşılaşmadan hangi eyaletlerde verebileceğini düşünmek zorunda kaldığı sürece gerçekten özgür değil.
“Abortion, Every Day” adlı popüler bülteni yayımlayan feminist yazar Jessica Valenti, Ocasio-Cortez’in sağ kesimde bu kadar büyük bir tepki yaratmasının nedeninin, genç kadınların genç yaşta evlenmesi ve çocuk sahibi olması gerektiği yönündeki, büyük kaynaklarla desteklenen mesaja doğrudan meydan okuması olduğunu söyledi. Valenti, “Burada hayatını kendi istediği şekilde kuran ve bundan çok mutlu görünen, çok güzel ve çok güçlü bir kadın var” dedi. “Muhafazakâr Cumhuriyetçi gündemin şu anda çok büyük bir bölümü genç kadınları hedef alıyor. İhtiyaç duydukları son şey, durdurmak için bu kadar uğraştıkları hayatın nasıl görünebileceğini modelleyen genç bir kadın.”
Yeni Kadın Lider Figürü
Bütün bunların karşısında Ocasio-Cortez’in yumurtalarını dondurma kararını kamuoyu önünde konuşması, kadınların ihtiyaç duyduğu türden bir liderlik örneği oluşturuyor.
New York Times yazarı Prof. Tressie McMillan’a göre Ocasio-Cortez, kariyerini kurarken bir aile planlamanın hâlâ bir uzlaşma gerektirdiğini gösteriyor. En iyisine doğru çalışırken yapabileceğimiz en iyi şeyin, en kötü ihtimale karşı plan yapmak olduğunu ima ediyor. Aynı zamanda üreme sağlığının, bir kadının kendi nedenleri doğrultusunda, kendi başına verebileceği ve bunun için özür dilemek ya da kınanmak zorunda olmadığı bir tercih olduğunu söylüyor. Bu mesaj, kadınların siyasi kampanyalarında aile, toplumsal cinsiyet ve güç konularında bugüne kadar karşılaştıkları mesajlardan oldukça farklı.
Ocasio-Cortez, milyonlarca yaşıtı kadın gibi “her şeye sahip olma” yönündeki imkânsız hedefle ve bunun yarattığı mali yükle mücadele ediyor. Kariyer ve aile kurmak istedikleri 30’lu yaşları ile 40’larının başı arasındaki dar zaman aralığını yönetmeye çalışan kadınlara “Ben de sizden biriyim” diyor.
Şimdiye kadar başkanlık için yarışan kadın adayların — Elizabeth Warren, Amy Klobuchar, Hillary Clinton ve Kamala Harris dahil — hepsi doğurganlık çağlarının çok ötesindeydi. Anne olabilirlerdi ancak gelecekte çocuk yetiştirip yetiştirmeyeceklerine ilişkin sorularla uğraşmaları gerekmiyordu. Buna karşılık, Kongre’ye seçilen en genç kadın olan Ocasio-Cortez bu sorularla karşı karşıya.
Bu nedenle Ocasio-Cortez biyolojisini inkâr etmek ya da görmezden gelmek yerine ve bedeninin kendisine ait olduğu yönündeki daha savunmacı tutumu benimsemek yerine, kamuoyu önünde tartışılacağının, mercek altına alınacağının ve inceleneceğinin farkında olduğunu ifade ediyor. Bu durum kamuoyu önündeki bütün kadınlar için ve aslında bütün kadınlar için geçerli. Ocasio-Cortez, bedenini ve zihnini kamuoyu önünde bilinçli biçimde bir araya getirerek gerçek, insani, bedensel ve kadınlara özgü gücün nasıl görünebileceğini göstermeye çalışıyor.
Ocasio-Cortez aynı zamanda çocuk sahibi olup olmayacağına ya da bunu nasıl yapacağına ilişkin kaçınılmaz soruların da önüne geçiyor. Kısacası Ocasio-Cortez, biçim ile içeriğin, kendisinden önce hiçbir kadının yapmak zorunda bırakılmadığı bir biçimde bir kadın olarak aday olacağını ima ettiği bir siyasi mesaj oluşturmuş durumda.
Hillary Clinton ve Kamala Harris, gücü elinde tutan kadınlara karşı son derece kuşkucu olan bir kültürü aşamayacak kadar karizmasız olmakla suçlandı. Kadınların siyasi hırslarının yıllardır karşı karşıya kaldığı temel sorun da bu: En üst makamı isteyen bir kadın iddialı olmalı ama saldırgan olmamalı; şefkatli olmalı ama zayıf olmamalı. Hem anne figürünün hem patronun kusursuz örneği olması gerekiyor. Bu, çözülmesi imkânsız bir denge. Bu dengeyi kurmaya çalışan herhangi bir kadın, en iyi ihtimalle samimiyetsiz, en kötü ihtimalle yalancı görünüyor. Bu “sevilebilirlik tuzağı”, başkanlık için yarışan nitelikli kadınların tamamının önünde engel oluşturdu.
Amerikan seçmeni iktidardaki Trump yönetimindeki Cumhuriyetçi Partiye oy vermek istmediği ve bir alternatif arayışında olduğu gibi geleneksel ana akım Demokrat muhalefete de oy vermek istemiyor. Görünen o ki seçmende politik sisteme ve figürlere dair daha köklü bir değişim talebi hakim. Demokrat parti yönetimi ve tabanı arasında da benzer bir değişim talebi görülüyor. Bu durum AOC gibi geleneksel olmayan olmayan, genç adaylar için bir fırsat yaratıyor. Bunun bir nedeni de; kendisinden önce başkanlık için yarışan pek çok kadın adayın önünü kesen “sevilebilirlik tuzağını” aşma ihtimalinin yüksek olması.
Kadın adaylar üzerine yapılan araştırmalar, kadınsı özelliklerini öne çıkaran kadınlar dezavantajlı olurken; buna karşılık kadınlarla ilgili meselelerden söz eden kadın adayların avantaj elde ettiğini gösteriyor. Ocasio-Cortez ise her ikisini de yapıyor. Instagram’da en sevdiği kırmızı ruju gösterirken bir yandan da milyonlarca kişiye hükümetin nasıl işlediğini canlı yayınlarla anlatması beklenmedik bir profil çiziyor. Muhafazakârlar ondan nefret ediyor; hatta onunla aynı siyasi görüşleri paylaşan erkekler bile onun ciddiyetini küçümsüyor. Fazla genç, güzel veya fazla hırslı bulunabiliyor. Ancak Ocasio-Cortez, bu erkeklerin rahatsızlığını gidermek için kendisini değiştirmek yerine, kadınların siyasi gücünü erkeklerin rahat edeceği bir biçime sokmadan yeniden şekillendirdi.
Yeni Nesil Demokrat Sosyal Medya Kullanımı
Otoriter liderler, sosyal medyanın kamusal tartışmayı temelden yeniden şekillendirdiğini ilk anlayanlar oldu. İnsanların bilgiye nasıl ulaştığı, iletişim kurduğu ve fikir oluşturduğu süreçteki değişimi fark ettiler. Haber döngülerine ve resmi siyasi kapsama bağlı olan geleneksel medyanın aksine sosyal medya, her an sürekli bir iletişim akışı sağlıyor. Platformlar arasındaki bu sürekli varlık, siyasi liderleri kamuoyunun gözünde tutuyor. Çevrimiçi varlıkları gerçek hayata da taşıyor; topluluk ve aidiyet duygusu yaratmak için tasarlanıyor. Böylece siyaset ve kültürü aşarak popüler kültürün içine yerleşiyor ve liderleri kültürel ikonlara dönüştürebiliyor.Yeni otoriter liderler görsel olarak çarpıcı ve duygusal açıdan yüklü içeriklere öncelik veriyor. Geleneksel medya belirli bağlamlarda hâlâ etkili olmaya devam etse de sosyal platformlar artık kamusal tartışmayı şekillendiriyor ve içerik dağıtımında baskın rol oynuyor.
Bu çerçevede Demokrat liderlerin de sosyal medyayı giderek daha etkin kullandığını görüyoruz. Özellikle seçim kampanyası süreci ve sonrasında Mamdani’nin sosyal medya kullanımı, farklı katmanlarıyla önemli ve başarılı bir örnek teşkil etti.
Bu noktada AOC’nin sosyal medya kullanımı da öne çıkan örnekler arasındaydı. Ocasio-Cortez yıllar boyunca takipçilerine sosyal medya üzerinden ortak bir mahremiyet duygusu yaşattı; politika hakkında konuşurken ve günlük rutinlerine ilişkin soruları yanıtlarken siyah fasulye çorbası yapmasını ve IKEA mobilyası kurmasını izlemelerine izin verdi.
Yumurta dondurma süreci ile ise AOC’nin sosyal medya kullanımını başka bir boyuta taşıdığını söylemek mümkün. Yumurta dondurma sürecini, bir influencer gibi çektiği videolarla sosyal medyada paylaşıyor. Bu izleyicinin daha samimi bir ilişki kurduğu etkisini yaratıyor. Aynı zamanda bu videoları kişisel hayatını, geçmişini ve politik konuları gündeme getirmek için kullanıyor.
Videolar esnasında sağlık ve özellikle üreme sağlığının pahalılığı, hayat pahalılığı gibi konuları sıkça dile getiriyor. Bir videosunda 8 yıl önce kendisinin garsonluk yaptığını ve o dönemdeki maddi imkanlarıyla böyle bir süreci karşılayamayacağını vurguluyor. Böylece yumurta dondurma süreci yalnızca kişisel bir hikâyeye dönüşmüyor. Sınıfsal ve finansal eşitsizlikleri, sağlık hizmetlerinin maliyetini ve kadınların kariyer ile aile arasında yapmak zorunda kaldıkları tercihleri tartışmanın da bir aracına dönüşüyor.
Kongre üyesinin kamera önündeki güçlü ve stil sahibi kişiliği, yıllardır olağandışı ölçüde ilgi ve eleştiri çekiyor. 2021’de Met Gala’ya “Tax the Rich” yazılı elbiseyle katıldığında aldığı tepki bunun örneklerinden biriydi. Bunu durduramayacağını bilen Ocasio-Cortez, bedeni hakkındaki anlatının kontrolünü kendi eline alıyor. Vogue için makyaj rutinini paylaştı, imzası haline gelen kırmızı ruj ve halka küpelerin anlamını anlattı ve şimdi de doğurganlık tercihlerini aynı özgüvenle sergiliyor.
6 Ocak’ta Kongre Binası’na düzenlenen kalabalık saldırısının ardından da duygusal bir canlı yayına katıldı ve o gün yaşadığı travmayı ayrıntılı biçimde anlattı. 6 Şubat ayında Münih Güvenlik Konferansı’nda dış politika hakkında konuştu. Birkaç ay sonra, bir veri merkezine karşı mücadele eden Georgia kırsalındaki bir topluluğu ziyaret ederek örgütlenme konusundaki deneyimini ortaya koydu. Ocasio-Cortez, bölünmüş seçmen kitlesi içinde nadir görülen bir konu olan veri merkezlerine karşı mücadeleyi benimseyen az sayıdaki tanınmış Demokrattan biri. Bu mesele, siyasi olarak bölünmüş seçmenler arasında nadir bir iki partili uzlaşma noktası oluşturuyor.
Bütün bunlar, AOC’nin sosyal medyayı yalnızca siyasi mesajını aktarmak için değil, siyasi kimliğinin kendisini inşa etmek için kullandığını gösteriyor. Yumurta dondurma süreci de bu stratejinin en kişisel örneklerinden biri: beden, sınıf, kadınlık, sağlık, kariyer ve siyaset aynı anlatının içinde buluşuyor.
AOC’nin olası 2028 adaylığını önemli kılan da tam olarak bu olabilir. Eğer aday olursa, yalnızca bir kadın olarak başkanlığa aday olmayacak; kadınların başkanlığa aday olurken nasıl görünmesi, nasıl konuşması ve hayatlarının hangi bölümlerini kamuoyuna açması gerektiğine ilişkin kuralları da yeniden yazmayı deneyebilir.