ABD’nin 20 yıllık işgaline son verme kararı aldığı Afganistan’da, Taliban’ın ülkeyi yeniden ele geçirişiyle birlikte büyük bir insani kriz yaşanıyor. Bu insani krizin kuşkusuz en büyük mağdurları kadınlar ve kız çocukları. Taliban’ın ülkede kontrolü sağlamasıyla kadınlar, yaklaşık 20 yıllık mücadelelerle kazanılan özgürlüklerini kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya.
Eşitlik, Adalet ve Kadın Platformu olarak oldukça kapalı bir yapıya sahip olan Afganistan toplumuna ve Afgan kadınlarının sosyal ve kültürel yaşantısına pencere açan 5 filmi sizler için derledik.
1- Kandahar (2001)
Yönetmenlik koltuğunda İranlı Mohsen Makhmalbaf’ın oturduğu “Kandahar”, Kanada’da yaşayan Afganistan doğumlu bir kadının, intihar etme kararı alan kız kardeşinden aldığı bir mektubun peşinden Afganistan’a yaptığı tehlikeli yolculuğu anlatıyor.
Taliban ile olan savaş nedeniyle ülkesinden kaçmak zorunda kalan bir kadın haberci olan Nafas üzerinden Afganistanlı kadınların sosyal yaşamına pencere açan film, Afganistan coğrafyasının çıplak gerçeklerini beyaz perdeye başarılı bir şekilde taşıyor.
2- Osama (2003)
Yönetmenliğini Afgan film yapımcısı Siddiq Barmak’ın yaptığı 2003 yapımı drama filmi olan “Osama”, Taliban rejimi altında yaşayan ve babası ve erkek kardeşi savaşta öldüğü için annesinin ‘özgürlük garantisi’ olarak erkek çocuğu kılığına giren küçük bir kız çocuğunun öyküsünü konu alıyor. Genç “Osama”nın önünde uzanan yolculuk, tehlikelerle doludur. Artık bir “oğlan çocuğu” olduğu için,mahalledeki diğer erkek çocuklarla birlikte Medrese’ye götürülür. Ne var ki burası aynı zamanda Taliban’ın askeri eğitim merkezidir.
Yabacı Dilde En İyi Film dalında Altın Küre Ödülü ve Cannes Altın Kamera da dahil olmak üzere çok sayıda ödülün sahibi olan “Osama”, Afgan kadınların yanlarında ‘yasal bir eşlikçi’ (yani erkek bir aile üyesi) olmadan evden çıkamayışlarını ve eve hapsoluşlarını gözler önüne seren en gerçekçi filmlerden biri kabul edilir.
Film 1996 yılında Taliban rejiminin tüm filmleri yasaklamasından sonra tamamı Afganistan’da çekilen ilk film olması anlamında önemlidir.
3- The Patience Stone (2012)
Fransız-Afgan yazar ve yönetmen Atiq Rahimi’nin yönettiği “The Patience Stone” (Sabır Taşı), 2008 yılında yayımlanan aynı isimli romandan uyarlanan bir savaş drama filmi. Fransız-Afgan ortak yapımı olan filmin başrolünde, İranlı yönetmen Asghar Farhadi’nin About Elly (2009) filminden bildiğimiz İranlı oyuncu Golshifteh Farahani var.
Oscar aday adaylığı da olan film, 30’larındaki çocuklu bir kadının savaştan tahrip olan bir evde felçli kocasına yaptığı tek yönlü itiraflar etrafında dönüyor. Çocukluğunu, hayal kırıklıklarını, yalnızlığını ve hayallerini anlattığı kocası, fark etmeden kadının “sabır taşı”na dönüşüyor.
Rahimi, Sabır Taşı romanını 2005′te 25 yaşındayken kocası tarafından öldürülen Afgan kadın şair Nadya Encuman anısına kaleme almıştı: “Afgan kadınları hakkında hep aynı söylemleri duymaktan bıkmıştım, ezilen, kurban olan kadınlar. Oysa Afganistan´a gittiğimde son derece dirayetli kadınlarla tanıştım.”
4- The Breadwinner – Pervane (2017)
Yönetmenliğini İrlandalı Nora Twomey’in yaptığı Kanada, İrlanda ve Lüksemburg ortak yapımı animasyon drama filmi olan “Pervane”, Afganistan’ın başkenti Kabil’de Taliban yönetimi altında yaşayan bir ailenin başından geçenleri anlatıyor.
Film, kadınların yanlarında erkek olmadan sokağa çıkamadığı bir coğrafyada, babası tutuklandıktan sonra annesi Fattema ve kızkardeşi Soraya’ya bakabilmek için erkek kılığına girmek zorunda kalan 11 yaşındaki Pervane’nşn gözünden yıkımı, zorluklara rağmen kurulan hayalleri ve hayatta kalma çabasına mercek tutuyor.
“En İyi Animasyon” dalında Oscar adaylığı da bulunan film, Oscar’ı kazanamasa da eleştirmenlerden tam not almıştı.
5- Hava, Maryam, Ayesha (2019)
Afgan yönetmen Sahra Karimi’nin ilk uzun metrajlı filmi olan “Havva, Meryem, Ayşe”, Kabil’in farklı sosyal sınıflarından gelen ve farklı dertlerle boğuşan üç kadının kesişen hayat öykülerini ele alıyor.
Daha geleneksel bir ailede yetişen Hava, televizyonda haber spikeri olarak çalışan eğitimli orta-sınıf Maryam ve kuzeniyle evlenmek zorunda kalan Ayesha’nın hayatı üzerinden Afgan toplumundaki kadınlara ışık tutan film, kadınların farklı sosyal sınıflara ve sınıflarına göre aldıkları farklı kararlara rağmen kesişen hayatlarını merkeze alıyor.
Dünya prömiyerini Venedik Film Festivali’nde yapan film, Afganistan’ın Oscar adayı da olmuştu.
