Oxfam International İcra Direktörü Amitabh Behar, BM Genel Kurulu öncesi Democracy Now!’a verdiği röportajda dünyada derinleşen eşitsizlik, iklim krizi ve savaşlara dikkat çekerek BM’de kapsamlı reform çağrısı yaptı. Behar, veto sisteminin değiştirilmesi ve BM’nin bir sonraki genel sekreterinin kadın olması gerektiğini belirtirken, yapay zekânın düzenlenmesi, Gazze’de insani durum ve iklim finansmanı konusunda “kararlı eylem” çağrısında bulundu.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu toplantısına günler kala Democracy Now!’dan Amy Goodman ve Juan González, Oxfam International İcra Direktörü Amitabh Behar ile bir röportaj gerçekleştirdi. Dünyanın 1945’ten, BM’nin kurulduğu dönemden çok farklı bir noktada olduğunu belirten Behar, “Veto yetkisiyle devam edemezsiniz” dedi. BM Genel Sekreteri António Guterres’in görev süresinin sona ermesinin ardından yeni genel sekreterin bir kadın olması gerektiğini vurgulayan Behar, bunun “yapmamız gereken temel bir değişim” olduğunu ifade etti.
Dünya liderleri Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (UNGA) için New York’a gitmeye hazırlanırken, BM Genel Sekreteri António Guterres dünyanın “derin bir belirsizlik dönemine” girdiği uyarısında bulundu. Guterres, küresel toplumu tehdit eden üç varoluşsal tehlikeye dikkat çekti: kontrolden çıkan yapay zekâ, iklim krizi ve derinleşen eşitsizlikler.
BM Genel Kurulu, Orta Doğu’yu istikrarsızlaştıran ve küresel enerji piyasalarını etkileyerek dünya genelinde akaryakıt fiyatlarının yükselmesine neden olan devam eden ABD-İran savaşı sırasında gerçekleştiriliyor. Artan yakıt fiyatları Suriye, Guatemala, Portekiz, Fransa, Filipinler, Endonezya, Bangladeş ve Sri Lanka dahil birçok ülkede protestolara yol açtı.
“Dünya Eşitsizlik, İklim Krizi ve Savaşlarla Parçalanıyor”
Dünyanın mevcut durumunu değerlendiren Behar, “Dünya eşitsizlik, iklim krizi ve dünyanın dört bir yanındaki savaşlar nedeniyle parçalanıyor” dedi.
Eşitsizliğin boyutlarına dikkat çeken Behar, “Şu anda 3 bin milyarderin toplam serveti 18,3 trilyon dolar. Bu, neredeyse Çin’in GSYH’sine eşit. Bu durum, dünya nüfusunun dörtte birinin gıda güvencesizliği yaşadığı bir dönemde gerçekleşiyor. Yaklaşık 780 milyon insan aç uyuyor” ifadelerini kullandı.
Behar, mevcut sorunlara rağmen insanların çözüm üretme gücüne sahip olduğunu belirterek, “Bence gerçekten önemli olan şey, kendi irademizi yeniden kazanmak. Çözümlerin var olduğundan emin olmamız gerekiyor. Ve çözümler var. Şu anda olumlu adımlar atılıyor. BM’ye verilmesi gereken asıl mesaj bu. BM bu kırılganlıkla yaşamaya devam edemez. Kararlı bir eyleme ihtiyaç var” dedi.
Eşitsizlik konusunda “umut ışıklarından” daha fazlasını gördüğünü söyleyen Behar, G20’nin Güney Afrika’daki toplantısından ortaya çıkan fikirlerden biri olarak Uluslararası Eşitsizlik Paneli’ni gösterdi. Behar, “Bu fikir şimdi Brezilya, Güney Afrika, İspanya ve Norveç gibi birçok üye devlet tarafından destekleniyor. Afrika Birliği’nin tamamı da bunu desteklemeyi kabul etti. Dolayısıyla eşitsizlikle mücadele etmek ve daha iyi bir gelecek için farklı ülkelerin bir araya geldiği çeşitli girişimler var. Büyük reformlara bakmamız gereken an gerçekten bu. Bu nedenle BM’nin BM reformlarından, BM’nin 80. yılından söz etmesini memnuniyetle karşılıyorum” ifadelerini kullandı.
“Halkın Sesi Yeniden Dahil Edilmeli”
BM’nin mevcut yapısına ilişkin reform çağrısı yapan Behar, “1945’te BM’nin ortaya çıktığı dönemden çok farklı bir dünyada yaşıyoruz. Veto yetkisiyle devam edemezsiniz, özellikle de kalem sahibi ülke (penholder) yetkisiyle. Bunu değiştirmemiz gerekiyor” dedi.
Dünyanın mevcut siyasi gerçekliklerinin daha güçlü bir Küresel Güney ortaya çıkardığını belirten Behar, “Bunun daha açık bir temsile ihtiyacı var. Bence en önemli şeylerden biri, BM Şartı’nın ‘Biz halklar’ ifadesiyle başlayan ilk satırlarına geri dönmemiz gerektiği. Bu tartışmalarda halk çoğu zaman gözden kaçıyor. Dolayısıyla halkın sesini yeniden dahil etmek gerekiyor” diye konuştu. Behar, sivil alanın daraldığına da dikkat çekerek, “Şu anda sivil alanın daraldığını görüyoruz. Dünya nüfusunun yüzde 90’ından fazlası aslında kapalı bağlamlarda yaşıyor” dedi.
Dünyadaki toplumsal hareketlerden ilham aldığını söyleyen Behar, “Dünyanın dört bir yanındaki hareketlerden büyük ölçüde ilham alıyorum. Hindistan’dan geliyorum, dolayısıyla Sri Lanka, Bangladeş ve Nepal’de rejimleri değiştiren hareketleri gördüm. Hindistan’da ise ilk kez Cockroach Janta Party adlı bir öğrenci hareketi bir birlik bakanının görevden alınmasını sağlayabildi. Dolayısıyla halkın gücünü küçümsemeyelim. Halkın gücü burada ve kesinlikle daha adil ve eşit bir topluma doğru ilerleyecekler” ifadelerini kullandı.
“80 Yılda Hiç Kadın BM Genel Sekreteri Olmadı”
Guterres’in görev süresinin sona ermesinin ardından seçilecek yeni BM Genel Sekreteri konusunda Oxfam’ın görüşlerini değerlendiren Behar, BM’nin tarihinde henüz bir kadın genel sekreter bulunmamasını eleştirdi.
Behar, “BM’nin 80 yıllık tarihinde hiç kadın Genel Sekreterimiz olmaması gerçekten garip. Bir kadın Genel Sekreterimizin olmasını sağlamalıyız. Ama konu yalnızca bir kadın Genel Sekreter’e sahip olmak değil; BM’ye feminist bir dünya görüşünün liderlik etmeli. Yapmamız gereken temel değişim bu” dedi.
Yeni Genel Sekreter’in önünde çok geniş bir gündem olacağını belirten Behar, “Yeni Genel Sekreter’in önünde son derece yoğun bir gündem olacak. Eşitsizlik acil durumuyla, iklim kriziyle ve dünyanın her yerinde büyüyen savaşlarla mücadele etmekle başlayacak. Dolayısıyla bu, dünya için temelden bir yeniden başlatma anı ve Genel Sekreter’den gelecek kararlı, ahlaki ve normatif bir liderliğe ihtiyacımız var” ifadelerini kullandı.
“Aşırı Eşitsizlikten Oligarşilere Doğru Bir Geçiş Yaşıyoruz”
Yapay zekânın düzenlenmesine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Behar, “Yapay zekâ şirketlerinin kendileri düzenlemeye ihtiyaçları olduğunu söylüyor. Yapay zekâ teknolojisini yönetmek için bazı çok taraflı girişimlerin olması gerçekten önemli” dedi.
“Teknoloji ortaya çıktığında çoğu zaman bunun insanlar için büyük bir nimet olacağını söylüyoruz. Ancak çoğu zaman bunun aslında eşitsizlikleri daha da artırdığını görüyoruz. COVID sırasında bunu gördük. Gerçekten yürek parçalayıcıydı; aşı apartheid’ine tanık olduk. COVID pandemisi ölçeğindeki bir olayda bile, pandemiden kâr elde etmek isteyen ilaç şirketleri vardı. Bu nedenle yapay zekâ konusunda kararlı, çok taraflı bir eylemde bulunmamız gerçekten önemli.” sözleriyle teknolojinin her zaman insanlar için fayda sağlamadığını ifade etti.
Behar’a göre yapay zekâ tartışması yalnızca teknolojiyle sınırlı değil. “Bu aynı zamanda bu yapay zekâ şirketlerinin kime ait olduğu meselesi. Şu anda büyük ölçüde teknoloji milyarderleri bunlara sahip. Davos’ta bu yılın başlarında yayımlanan bir rapor, artık süper zenginlerin yalnızca zengin olmakla yetinmediğini, bunun siyasi güç satın almakla ilgili olduğunu ortaya koydu” dedi.
Behar, servet eşitsizliğinden oligarkların etkisinin arttığı bir yapıya geçildiğini savunarak, “Dolayısıyla bu aşırı eşitsizlikten oligarşilere doğru bir geçiş yaşıyoruz. Yapay zekâya sahip olan aynı insanlar siyasi güç satın alıyor. Bunlar oligarşiler. Medyayı da kontrol eden onlar. Anlatılar üzerinde de kontrol sahibi olan onlar. Ve ardından esas olarak bu oligarklar tarafından devletin ele geçirilmesi söz konusu oluyor. Dolayısıyla bu yapay zekâ meselesidir, geleceğimizle ilgilidir, demokrasinin geleceğiyle ilgilidir ve bunun için kararlı bir eylem gerekiyor” ifadelerini kullandı.
“Filistin Halkının Kendi Geleceğini İnşa Etmesi Gerekiyor”
Gazze ve İsrail konusunda değerlendirmelerde bulunan Behar, Barış Kurulu’nun anlamlı bir fark yaratmadığını belirtti. “Barış Kurulu Kasım 2025’te ortaya çıktı. Çok sayıda yasama yetkisine, yürütme yetkisine sahip. Ama ne görüyorsunuz? Son bir yılda sivillerin öldürülmesinin devam ettiğini. Dolayısıyla Barış Kurulu oluşturulduktan sonra bile şu anda Gazze’de insanların yüzde 90’ının su güvencesinden yoksun olduğunu görüyorsunuz. İnsanların yüzde 66’sı, günde altı litre olan temel asgari içme suyu standardına bile ulaşamıyor” dedi.
Behar, “Bu, herhangi bir yeni yürütme organından beklediğimiz şey değil. Gerçekten ihtiyacımız olan şey, Filistin halkının kendi geleceğini inşa etmesi, yeniden inşa etmesi ve kendi geleceğine liderlik etmesi” ifadelerini kullandı.
“İklim Krizinin Yükünü En Savunmasız İnsanlar Taşıyor”
Nairobi ve Hindistan’da geçirdiği zaman üzerinden iklim krizinin etkilerine ilişkin soruyu yanıtlayan Behar, iklim krizinin yükünün en kırılgan kesimlerin üzerinde olduğunu söyledi. “İklim krizinin yükünü en savunmasız ve marjinalleştirilmiş insanların taşıdığını kabul etmemiz gerekiyor. En yoksullar, iklim krizinin yükünü gerçekten taşıyan kadınlar. Yine sadece boş sözlere değil, ciddi eylemlere ihtiyacımız var” dedi.
İklim finansmanı konusunda da değerlendirmelerde bulunan Behar, “İklim finansmanı meselesine bakın. G77 ve Çin tarafından yapılan tahminlere göre bile, gerçekte sahip olduğumuz şey beklentilerin yüzde 10’u bile değil. Dolayısıyla kararlı bir eyleme ihtiyacımız var. Ama şunu da ekleyeyim, yine bu, devletlerin atması gereken adımlarla ilgili, ancak aynı zamanda eşitsizlikle de bağlantılı. Bu, süper zenginlerle ilgili” ifadelerini kullandı.
Behar, iklim krizi ile ekonomik eşitsizlik arasındaki ilişkiye dikkat çekerek, karbon salınımına dair verileri paylaştı. “Servet açısından en üstteki yüzde 0,1’lik kesim, bir günde alt yüzde 50’nin yaydığı karbondan daha fazla karbon yayıyor. Bir günde, en alttaki yüzde 50’de yaşayan herhangi birinin yaydığından daha fazla karbon yayabiliyorlar. Bu, eşitsizlik kriziyle ilgili. Eşitsizlik krizinin, iklim krizinin ve demokrasi krizinin birbiriyle bağlantılı olduğunu anlamamız gerekiyor. Bunlar, yarattığımız eşitsiz siyasi ekonominin aynı temel sorununun farklı boyutlarıdır.” sözleriyle iklim krizinin siyasi boyutunu vurguladı.