Dünya genelinde öğrenciler yaz tatilinin ardından okullarına dönerken UNESCO, eğitimde Yapay Zeka’nın insan odaklı bir yaklaşımla kullanılabilmesi için hükümetlere düzenleme çağrısı yaptı. UNESCO, bu konudaki ilk küresel rehberini de yayınladı.
Eğitimde Yapay Zeka konusu, özellikle yeni eğitim öğretim döneminin başlamasıyla daha sık gündeme gelir oldu. UNESCO Genel Direktörü Audrey Azoulay, yaptığı açıklamada Üretken Yapay Zeka’nın, insan gelişimi için büyük bir fırsat olduğunu, ancak zarar verme ve önyargı oluşturma potansiyeli de barındırdığını söyledi: “Kamuoyunun katılımı ve hükümetlerden gelen gerekli güvenceler ve düzenlemeler olmadan Yapay Zeka, eğitim sistemine entegre edilemez. Yayınladığımız UNESCO rehberi, politika yapıcıların ve öğretmenler ile öğrencilerin çıkarları için Yapay Zeka’nın potansiyelini en iyi şekilde değerlendirmelerine yardımcı olacaktır.”
UNESCO’nun yeni rehberi, Yapay Zeka’nın ne olduğunu ve nasıl çalıştığını basitçe anlatıyor. Özellikle dijital veri farklarını nasıl kötüleştirdiği konusunda Üretici AI etrafındaki tartışmalara da detaylı olarak yer veren rehber, bu yeni aracın eğitim sistemine ne şekilde entegre edileceğiyle ilgili de ipuçları sunuyor.
Rehberde, hükümetlerin Yapay Zeka’yı etik bir şekilde eğitim sistemine entegre edebilmeleri için izlemesi gereken yedi temel adım belirtiliyor. Öğretmenlere bu konuda eğitim verilmesi ve Yapay Zeka araçlarının 13 yaş altındaki öğrenciler için kullanılmaması özellikle öneriliyor.
7 Eylül’de resmi olarak tanıtılan rehber, UNESCO’nun Dijital Öğrenme Haftası etkinliğinde katılımcılarla paylaşılacak.
Yine UNESCO’nun daha önce düzenlemiş olduğu bir ankete göre, okul ve üniversitelerin büyük bir kısmı Yapay Zeka konusunda yeterince hazırlıklı değil. Hatta UNESCO, Yapay Zeka’nın okullarda hızla yaygınlaşmasının endişe verici olduğuna da dikkat çekiyor.
Eğitimde Yapay Zeka Araçları Ne Kadar Güvenli?
Yapay Zeka, özellikle “Generative AI” (Üretken Yapay Zeka), Kasım 2022’de ChatGPT’nin lansmanıyla dünya çapında görünürlük kazandı ve milyonlarca kullanıcı tarafından benimsendi. Metin, görsel, video, müzik ve yazılım kodları gibi çıktıları üretebilme gücüyle, Üretken Yapay Zeka araçlarının, eğitim ve araştırmalar için de çok geniş kapsamlı özellikleri bulunuyor.
Ancak eğitim sektörü, bu hızla gelişen araçların etik ve pedagojik entegrasyonu için büyük ölçüde hazırlıksız. Son zamanlarda yapılan bir UNESCO küresel anketi, 450’den fazla okul ve üniversitenin %10’undan azında, Üretken Yapay Zeka uygulamalarının kullanımı hakkında kurumsal politikalar ve/veya resmi rehberler bulunduğunu gösterdi.
Eğitimde Yapay Zeka Kullanımı için Öneriler
UNESCO Eğitim Departmanı’ndan Stefania Giannini’nin kaleme aldığı ve geçtiğimiz Haziran ayında yayınlanan bir rehberde de, Yapay Zeka araçlarının eğitim sistemine entegre edilmesi ile ilgili şu bilgilere yer verilmiş:
- Yapay zeka (AI) gelişmelerinin hızının hızla arttığı, ve bu hızla ilerlemenin büyük bir harita olmaksızın gerçekleştiği belirtiliyor.
- Üretken Yapay Zeka teknolojilerinin eğitim sistemlerine entegre ediliş hızı, herhangi bir kontrol, kural veya düzenlemeye sahip olmaksızın şaşırtıcı.
- Çoğu ulusal bağlamda, yeni bir ders kitabını onaylamak için gereken süre ve adımlar, üretken Yapay Zeka araçlarını okullara ve sınıflara getirmek için gerekenlerden çok daha fazla.
- Eğitimin hem koruma hem de gelişim ve öğrenmeyi kolaylaştırma işlevi göz önüne alındığında, Yapay Zeka’nın bilinen ve henüz ortaya çıkmakta olan risklerine özellikle dikkat etmesi gerektiği vurgulanıyor.
- Yapay Zeka’nın insan kullanıcıları manipüle etme potansiyelinin olduğu, ve bu manipülasyonun çocuklar ve gençler için özellikle tehlikeli olduğu belirtiliyor.
- Yapay Zeka’nın kullanımı, diğer teknolojiler gibi sınırlandırılabilir ya da kontrol altına alınabilir.
- Eğitim sektörünün, Yapay Zeka’nın eğitim amacıyla uyumluluğunu kontrol etmek için var olan süreçleri kullanması gerektiği vurgulanıyor.
- Eğitim sektörünün, Yapay Zeka uygulamalarını değerlendirmek ve onaylamak için kendi kapasitelerini oluşturması gerektiği belirtiliyor.
- 2023 AI Intelligence Index Raporuna göre, Yapay Zeka PhD mezunlarının yüzde birinden azı mezuniyetten sonra hükümetlere katılıyor.
- Mevcut durumda, belirsizlik, yenilik ve zayıf güvenlik kontrolleri bağlamında, eğitimde üretken Yapay Zeka’ya daha temkinli bir yaklaşım benimsemenin mantıklı bir hareket olduğu belirtiliyor.
UNESCO’dan Kapsamlı Bir Yapay Zeka Rehberi
UNESCO’nun konuyla ilgili yayınladığı “Yapay Zeka’nın Etik Kullanımı Üzerine Öneriler” başlıklı tavsiye rehberi, Yapay Zeka sistemlerinin insanlık, bireyler, toplumlar ve çevre için iyiye kullanılmasını ve zarar vermemesini sağlamayı hedefliyor.
Rehber sadece değerler ve ilkelere odaklanmayıp, bu ilke ve değerlerin pratikte nasıl hayata geçirileceğini de detaylandırarak global bir norm oluşturmayı amaçlıyor.
Rehberde özellikle toplumsal cinsiyet eşitliği ve çevrenin korunması gibi konulara da vurgu yapılıyor. Yeni teknolojinin eğitim sistemine entegre edilmesiyle ilgili düzenlemelerde, etik değerlere saygılı bir yaklaşım gerekliliği de her fırsatta hatırlatılıyor.
Yapay Zeka’nın etikle ilgili karmaşık sorunları, uluslararası, bölgesel ve ulusal toplulukların farklı seviyelerinde ve sektörlerinde çoklu paydaşların işbirliğini gerektirdiğinden, rehber bu paydaşların küresel ve kültürlerarası bir diyalog temelinde ortaklaşa sorumluluk almasını da destekliyor. Rehberin hedefleri arasında devletlere uluslararası hukukla uyumlu Yapay Zeka politikaları oluşturma konusunda rehberlik etmek, AI sistemlerinin yaşam döngüsündeki tüm aşamalarda etik değerlerin yerleştirilmesini sağlamak ve kültürel çeşitliliğe saygı göstermek gibi önemli konular da var. Özellikle dünyanın belirli bölgelerindeki ihtiyaçlara ve katkılarına dikkat edilerek, eğitimde Yapay Zeka alanındaki gelişmelere eşit erişimin teşvik edilmesi ve faydaların paylaşılması da özellikle vurgulanan meselelerden.
UNESCO’nun yayınladığı rehber hükümetlerin, bireylerin, kurumların ve özel sektör şirketlerinin Yapay Zeka’nın hem bugün, hem de gelecek nesiller için etik ve sürdürülebilir bir şekilde nasıl kullanılması gerektiği konusunda yol gösterici bir rol oynamayı hedefliyor. Bu rehber kapsamında eğitim alanındaki uzmanlar da, eğitimde Yapay Zeka teknolojilerinin etik bir çerçevede nasıl kullanılabileceği konusunda kılavuzluk alabilir.
Sözü geçen rehberler: