Türkiye’nin ev sahibi olduğu COP 31 Antalya’da başladı. İklim krizinden en çok etkilenen kadınların beklentileri geçen yıllarda olduğu gibi yine duyulmayacak. Devlet Başkanları ve Temsilcileri Güzel vaatlerde bulunacak ve yarın tutmayacakları sözleri verecekler. Biz Yeryüzünün Kadınları olarak COP 31’e bir SES vermek istedik. Bunun için 7 Kasım 2026 Cumartesi günü yüze yakın kadın kafa kafaya verdik ve taleplerimizi oluşturduk.

Gülseren Onanç, SES Eşitlik ve Dayanışma Derneği

Bu toprakların zeytinliklerinde, ormanlarında, derelerinin başında nöbet tutanlar çoğu zaman kadınlar. Akbelen’de kömür madenine karşı, İkizdere’de taş ocağına karşı, Kaz Dağları’nda maden şirketlerine karşı en önde onlar duruyor. Ama bu mücadele çoğu zaman görünmüyor; sesleri karar alınan salonlara ulaşmıyor.

COP31’in, yani BM İklim Değişikliği Taraflar Konferansı’nın bu yıl Türkiye’de, Antalya’da yapılmasını tam da bu yüzden çok önemli bir fırsat olarak gördüm.  9-20 Kasım 2026 da Dünya’nın gözü kulağı Antalyadayken,  kadınların bu topraklarda verdiği çevre ve ekoloji mücadelesini görünür kılmak için elimizde önemli bir fırsat vardı. 

Halkların İklim Zirvesi 

Aslında COP31’e paralel olarak Halkların İklim Zirvesi (HİZ), 14–18 Kasım’da Antalya’da ekoloji örgütlerini, sendikaları, kadın ve gençlik hareketlerini, insan hakları savunucularını ve yerel yaşam mücadelelerini bir araya getiriyor.  Aralarında SES Eşitlik ve Dayanışma Derneği’nin de olduğu 390’ı aşkın örgütün desteklediği zirve, 14 Kasım’da Küresel Eylem Günü yürüyüşüyle başlıyor; 15–18 Kasım’da fosil yakıtlardan çıkış ve enerji demokrasisinden doğanın haklarına, barıştan gıda egemenliğine uzanan panel, forum ve atölyelerle sürüyor. HİZ, zirve boyunca yayımladığı izleme bültenleriyle COP31’de söylenenle yapılan arasındaki mesafeyi de kayıt altına alıyor. 

Halkların iklim Zirvesinin mücadelesine bir katkı olmasını da hedeflediğimiz Yeryüzünün Kadınları toplantısını COP 31 başlamadan önce organize edelim ve SESi duyulmayan kadınların ortak taleplerini COP’a taşıyalım istedik.  Sosyal girişimcileri, akademisyenleri, aktivistleri, sanatçıları ve genç kuşak iklim aktivistlerini aynı masada buluşturup kafa kafaya vermek ve Yeryüzünün Kadınları olarak COP’tan beklentilerimizi birlikte çıkarmak istedik. 

Hedefimiz netti: 100 kadını bir araya getirmek, onların bilgi birikimini ve deneyimini süzerek bir rapora dönüştürmek ve bu raporu COP31’e taşımak.

Bir fikirden bir takıma

Bu yolculuğun ta başından beri beni motive eden ve bir şeyler yapmanın değerli olduğunu hissettiren kişi Mary Robinson oldu. İrlanda’nın ilk kadın Cumhurbaşkanı, BM İnsan Hakları eski Yüksek Komiseri, The Elders’ın kurucu üyelerinden bir önceki dönem başkanı. Dünyada tanıdığım en değerli, en bütünlüklü kadınlardan biri.

Onun kurduğu Project Dandelion, iklim adaleti için kadın liderliğini büyüten küresel bir hareket. Hareketin eş kurucuları, çok sevgili arkadaşlarım, dostlarım Pat Mitchell ve Ronda Carnegie bu düşünceme ilk günden destek oldular.

Fikri, arkadaşım aktivist ve ekofeminist akademisyen Ayşe Gül Altınay ile bir proje formatına dönüştürdük. Bu sırada yolumuz Armaş Vakfı’nın kurucusu arkadaşım Sibel Asna ile birleşti. Ardından Upcycle İstanbul’dan Arzu Semiz ve Change NOW İstanbul Hub’dan Beyza Beyzade Berkol da aramıza katıldı. 

Çalıştaylara uygun bir mekan ararken Akbank Kampüs’ün mükemmel altyapısı aklımıza geldi. Akbank takımı da bize altyapı desteği sağlayınca şahane bir takım olduk. 

Yeryüzünün Kadınları toplantısı, COP31 Antalya’dan iki gün önce, 7 Kasım’da Akbank Kampüs’te gerçekleşti. 100 kadın hedeflemiştik; davetimize 100’ü aşkın kadın yanıt verdi.

Zeytini koruyan bilgelik

Açılış konuşmamda önce krizin sorumlularını hatırlattım. İklim krizi insan eliyle yaratıldı. Ona neden olan şirketler de, onları düzenlemekle yükümlü devletler ve uluslararası kurumlar da ne yapmaları gerektiğini biliyor; ama yapmıyorlar. Otuz bir yıldır COP’larda konuşuluyor, yazılıyor, imzalanıyor. Buna rağmen 2025’te fosil yakıtlardan kaynaklanan karbon salımı 38,1 milyar tonla tarihin en yüksek seviyesine çıktı.

Salondaki katılımcılara, kadınlar olarak görmek istediğimiz COP31 sonuç bildirgesini okudum: fosil yakıt desteklerinin 2030’a kadar sona ermesi, yenilenebilir enerjinin kamusal öncelik olması, sivil toplumla kalıcı ortak mekanizmalar, her müzakere masasının en az yarısının kadın olması, kadınların öncülük ettiği iklim çözümlerinin finanse edilmesi ve ormanını, suyunu, toprağını savunan kadınların korunması. Bunun böyle olmayacağını biliyoruz. Bu yüzden toplantımızın amacı belliydi: SES’i duyulmayan kadınların SES’i olmak.

Toplantımızın kurumsal kimliğini hazırlarken logomuzu bir zeytin dalı olarak seçtim. Zeytin bu toprakların en bilge, en cömert bitkisidir. Kuraklığa dayanır, yanar yine filizlenir, bin yıllarca yaşar. Seferihisar’daki Teos antik kentinde, adını bereketin koruyucusu Umay Ana’dan alan 1800 yaşındaki Umay Nine hâlâ meyve veriyor. 

Bugün zeytinliklerimizi, ormanlarımızı, derelerimizi maden şirketlerine ve kapitalizmin bitmez tükenmez iştahıyla gelişen yapılaşma projelerine karşı, en önde yine kadınlar koruyor. 

“Hak Yoktur Sorumluluk Vardır“

Üstelik bu kadın bilgeliği Dünyanın her yerinde mevcut.  Bu yıl Kolombiya’da, Sierra Nevada’da Kogi kadınlarıyla geçirdiğim günlerde oradaki kadınların Yüryüzünü korumak üzere odaklanan yaşam felsefesiden çok etkinlendim. Orada 29 yaşında bir kadın, Gunna, bana şöyle dedi: “Bizde hak yoktur, sorumluluk vardır.“ Hayatını kadın haklarına adamış biri olarak önce içimden itiraz ettim. Gunna’nın açıklamasından sonra kadın bilgeliğini daha iyi anladım; Şöyle demişti; suyu kullanma hakkımız yok, onu korumakla sorumluyuz. Toprağı kullanma hakkımız yok, onu yaşatmakla sorumluyuz. Gunna haktan vazgeçmeyi değil, sorumluluğu üstlenmeyi anlatıyordu. Akbelen’deki, İkizdere’deki, Kaz Dağları’ndaki kadınların yaptığı da tam olarak bu. “Biz bu toprağın sahibi değil, bekçisiyiz.” derken bunu demek istiyorlar. 

Kadınlardan Aldığımız Bilgelik

Biz kadınlar olarak bu bilgeliği içimizde taşıyoruz. Bu bilgelik hepimizin içinde var. Örneğin benim annem İstanbuldaki apartmanın küçük balkonundaki çiçeklerin dilini bilirdi. Onlarla konuşur dertleşirdi. Onların ne zaman küstüğünü ne zaman coştuğunu bilirdi. 

Bu nedenle biz kadınlar olarak duruşumuz çok net; Yeryüzünün Kadınları olarak annelerimizden, anneannelerimizden, babaannelerimizden, ailemizdeki ve çevremizdeki tüm kadınlardan aldığımız bilgelik ve ilhamla zeytinimize, toprağımıza, dünyamıza ve geleceğimize sahip çıkıyoruz.

Dünyadan dayanışma

Bu buluşma yalnızca İstanbul’un buluşması olmadı. Uluslararası dostlarımız da yanımızdaydı: Project Dandelion’ın eş kurucuları Pat Mitchell ve Ronda Carnegie, Almanya’nın İstanbul Başkonsolosu Dr. Regine Grienberger ve European University Institute’tan uluslararası uzman Oksana Antonenko uluslararası katılımcılardan bazılarıydı.

Pat Mitchell ana konuşmasında Project Dandelion’ın nasıl kurulduğunu anlattı. Mary Robinson’ın onu bir hareket olarak tanımladığını, sembollerin gücüne inandıkları için hareketin davet edilen her yeni kişiye sarı bir karahindiba rozeti takılarak büyüdüğünü aktardı. Kadınların karar masalarında olmasının ve sınırları aşan dayanışmanın önemini vurguladı.

“Umut, kolları sıvanmış bir fiildir.”

İzlanda Cumhurbaşkanı Halla Tómasdóttir, video mesajında diyaloğun ve dayanışmanın gücünü hatırlattı. 50 yılı aşkın süre önce İzlandalı kadınların yüzde 90’ı bir gün boyunca işi bırakıp ülkeyi durdurmuştu; beş yıl sonra İzlanda, dünyada demokratik seçimle bir kadını cumhurbaşkanı seçen ilk ülke oldu. Tómasdóttir, köprü kuran, dinleyen, gençlerin geleceğini merkeze alan daha çok kadın lidere ihtiyaç olduğunu söyledi ve salona şu cümleyi bıraktı:”Umut, kolları sıvanmış bir fiildir.“

Mary Robinson ise COP31’in, 1,5 derece hedefinin aşıldığı “aşım” döneminin ilk COP’u olduğunu ve krizin toplumsal cinsiyet boyutunun bu yüzden daha da önem kazandığını söyledi. Aşırı sıcakların kadınları, özellikle hamile kadınları daha fazla etkilediğini; gelişmekte olan ülkelerde gıdanın büyük bölümünü üreten kadınların kuraklık ve sellerden en çok etkilendiğini, ama aynı zamanda dirençli olduğunu hatırlattı. Anlatıyı değiştirmemiz gerektiğini, kadınların kurduğu ve toplumu bir arada tutan altyapıları konuşmamız gerektiğini söyledi: “Onları görünür kılın, finanse edin, takdir edin.“

Mary Robinson, İstanbul’dan çıkan tavsiyeleri COP31’in Toplumsal Cinsiyet Günü’nde güçlendireceklerinin sözünü verdi.

Beş masada ortak akıl

Günün ikinci yarısında beş temada, beş kolaylaştırıcıyla eş zamanlı çalıştaylar yaptık. Kadınlar iki soru üzerinde çalıştı: Nasıl daha iyi hikâyeler anlatırız ve nasıl daha etkili oluruz? Hangi adımları, kimlerle atacağız? Çıkanlardan bazıları şunlar:

• Kadın Bilgisi ve Liderliği: Köy ölçeğindeki ihtiyaçlardan yola çıkmak, kırsal ve kentli kadınları aynı masada buluşturmak; hareketin içinden gelen kadınları kilit pozisyonlara taşımak; özeni ve kırsal kadınların bilgisini merkeze almak.
• İklim Çözümlerini İnşa Eden Kadınlar: Sosyal girişimcilik için net yasal çerçeve, özel finansman ve uzun vadeli yol haritaları; biyoçeşitlilik verilerinin erişilebilir olması ve ilkokuldan itibaren doğa eğitimi.
• Yeni Kuşak: Genç kadın iklim rol modellerini görünür kılacak “Ben de Yaparım” projesi ve genç iklim aktivistleri için ulusal bir dayanışma platformu; TBMM’de bir iklim komisyonu kurulması çağrısı.
• Sanatın Gücü: Türkiye’nin her yerine ulaşan, dışarıda kalan grupları da kapsayan erişilebilir bir sanat platformu; sözü etkilenen insanlara veren hikâyeler.
• İstanbul’dan COP31’e: Kadınların iklim hikâyelerini COP31’e taşımak; benzer sorunlarla karşılaşan kadınları sınırların ötesinde buluşturmak; karşılıksız bakım emeğini görünür kılmak ve bakım altyapısını finanse etmek.

Bu beş masadan aynı ses yükseldi: Kadınlar sahada iklim mücadelesine zaten öncülük ediyor. Eksik olan, bu bilginin karar alınan yerlere ulaşması ve kadınların çözümlerinin kaynakla desteklenmesi.

Tek Kelimeyle: Yalnız Değiliz

Günün sonunda katılımcılardan duygularını tek bir kelimeyle ifade etmelerini istedik. umutlu, sorumlu, mutlu, güçlenmiş, dayanışmayı hissetmiş, vizyonu gelişmiş, ilham almış ve yalnız olmadığını hissetmiş ve bir zeytin ağacı gibi hissettiklerini söylediler.

Bu kelimeler bize toplantının hedefine ulaştığını gösterdi. Kadınlar o salondan kendi bilgilerinin değerini, birbirlerinin gücünü ve ortak bir gündemi yanında götürerek ayrıldı. Bu kelimeler bizi gelecekte yapacağımız benzer buluşmalar için de motive etti.

18 Kasım: SES’imiz COP31’de

Çalıştay çıktılarını ve sunumları bir araya getirerek kapsamlı bir ortak rapor yazıyoruz. Bu raporu 18 Kasım’da, COP31’in Toplumsal Cinsiyet Günü’nde, Antalya’da Mavi Alan’daki İrlanda/AB Pavyonu’nda düzenlenecek “Meşaleyi Taşımak: Antalya’dan Addis Ababa’ya Kadın Liderliği” panelinde ben seslendireceğim.

Panelin moderatörü Mary Robinson. Paneli The Elders, Afrika-Avrupa Vakfı Kadın Liderler Ağı ve Project Dandelion düzenliyor. Panelde kadın liderliğinin COP31’den Etiyopya’daki COP32’ye nasıl taşınacağı tartışılacak.

Otuz bir yıldır büyük ölçüde erkek sesleriyle konuşan bir masada, İstanbul’da 100’ü aşkın kadının birlikte belirlediği talepler müzakerelerin yapıldığı yerde duyulacak.

Meşale elimizde

Yeryüzünün Kadınları bir günlük bir toplantı olarak başladı. Ama 7 Kasım’da o salonda bir şey daha doğdu: farklı alanlardan, farklı kuşaklardan kadınların birbirini gördüğü, birbirinin bilgisine güvendiği ve aynı hedef için yan yana durduğu bir dayanışma.

COP31 bitecek; sonuç bildirgesi muhtemelen yine istediğimiz gibi olmayacak. Ama zeytinliğini, ormanını, deresini koruyan kadınlar oralarda olmaya devam edecek. Biz de onların yanında olacağız. Bu toplantıdan çıkan ağla, bu raporla ve bu SES’le.

1800 yıldır meyve veren Umay Nine’yi diken kadın, onun meyvesini yiyecek torunlarının torunlarını hiç görmedi. Bizim de işimiz bu: bugün sorumluluk alıp yarının zeytinini dikmek. Meşale artık elimizde. COP 31 Antalya’dan COP 32 Addis Ababa’ya, oradan da hepimizin yaşadığı her yere taşımaya devam edeceğiz.

Bu yolculukta yanımızda olan herkese, Project Dandelion’a, Armaş Vakfı’na, Upcycle İstanbul’a, Change NOW İstanbul Hub’a, ev sahibimiz Akbank’a ve o gün salonda olan her kadına teşekkür ederim.

Yeryüzünün Kadınları /Women of the Earth web site sine buradan ulaşabilirsiniz.